师徒对话： 徒：我曾经修行过，然后内心发生了变化，对一切都充满了怜悯和慈悲。看到以前让我心烦的人，也能够主动打招呼和关心。后来，我有幸见到了隆波帕默，向他汇报了我的修行状态。他说我还有“自我”的执着，让我去观察“自我”是否存在。观察了很久，差不多有一年。有一天，我正在看电视，正念和觉知突然生起。我观察到那个“想看电视”的欲望，一瞬间，我看到了一层薄雾一样的东西笼罩着，然后我恍然大悟：“哦，原来‘有我’的感觉是这样的啊！”当时就明白了，所谓的“有我”、“有自我的存在”，就是像一层薄雾一样的东西笼罩着。我一直修行，观察“自我”是否存在，但却忘了问隆波下一步该怎么做。现在知道了，但还是…如果真的去观察，又觉得“自我”并不存在。观察周围的一切，都觉得没有“自我”，但是缺乏当下、即刻的体验，那种“没有自我”的状态。 师：因为你一直在用“自我”去观察“自我”。你用来观察的那个“自我”，就是“自我”存在的表现。“自我”就是那个观察者。 徒：您是说那个观察者就是“自我”？ 师：是的。 徒：那又回到原点了。 师：你又在努力观察了。刚才已经说了，那个“观察的自我”会导致“自我”的产生。 徒：那要怎么观察才能避免“自我”的产生呢？ 师：不要去观察！因为每次观察都会产生“自我”，带着“自我”去观察。所以，不要去观察它。 徒：那可以放下观察者吗？可以放下觉知者吗？ 师：放下它！如果是观察苦，根本不需要观察，立刻放下观察者。因为如果你去观察，就会想：“我要观察一下这个，观察一下那个”，你就会执着于“自我”。放下“自我”吧，“自我”是不存在的。放下“自我”就等同于放下五蕴。你在哪里找到“自我”呢？就在五蕴里！所以，放下五蕴吧。你一直执着于五蕴，用五蕴来造作，被造作的念头所迷惑。如果不停止造作，就无法摆脱造作的念头。如果你还执着于用“自我”去观察造作，用“自我”去寻找“自我”，那你就必须用五蕴来造作一个“自我”去寻找“自我”。这样一来，你就一直在用五蕴玩弄五蕴，观察五蕴，寻找五蕴，永远无法停止造作，无法摆脱造作的念头。不要去观察，先暂时认为自己是旁观者。不要试图寻求理解，放下一切！ 徒：放下一切？ 师：是的，放下一切！即使是寻求理解的念头也要放下。你现在还在寻求理解，放下一切！不要去想放下一切后会怎样，先放下一切再说，包括寻求理解的念头。现在就放下一切，然后你自然就会明白。但你现在还没有放下。 徒：那要怎么办呢？ 师：都说了让你停止“做”了，你还在“做”。 徒：但我还是不明白。 师：怎么不明白了？你有正念和觉知吗？还是说完全不需要做任何事情？ 师：不需要提及任何事情！不需要提及任何概念，不需要称之为正念、觉知，什么都不需要，现在就放下一切！最高境界是回归平凡，像普通人一样。现在就试试看，最高境界回归平凡。你现在还不肯，还在内心寻找理由。不是不肯，而是...它还在内心寻找理由。 徒：是，它还在内心寻找理由，所以还在造作。 师：那个寻找理由的“自我”，就是用五蕴来造作、寻找理由。寻找理由是为了什么呢？ 徒：不是为了什么，而是…只是想放下，但不知道该怎么放下。 师：就像隆波查问的那样：“为什么想要放下的时候，还要寻找放下的理由呢？”如果你还在寻找放下的理由，就等于不愿意放下。让你放下扇子，你却说：“等一下，我先找找放下的理由，该怎么放下？”这不就等于不愿意放下吗？你说：“我要放下了。”那为什么还要问放下的理由呢？放下就放下了！寻找理由就等于不愿意放下。你还要追寻到什么时候？已经追寻到不知道该怎么放下了！他会感到厌烦的，你没有按照他希望的去做。 师：不是厌烦，而是替你着急。不是厌烦，是替你着急。我已经换一种方式，让别人来跟你说了。 徒：对，对。 师：我是想让你明白，不是厌烦。我们自己做的时候，往往看不到自己的问题，因为我们还在不停地造作。如果看到别人这样做，我们还会这样做吗？ 徒：对。 师：你看你现在坐在这里，还在不停地造作。看看你的表情，皱着眉头，紧闭嘴唇。你可以拿镜子照照自己。你还说自己没有在造作？如果造作没有停止，怎么能称之为“停止造作”呢？你现在皱着眉头，紧闭嘴唇，还在不停地寻找理由，这就是在造作。必须停止造作，才能进入“无为”的状态。“无为”的意思就是不造作。如果你还在造作，怎么能进入“无为”的状态呢？“无为”和“造作”不可能同时存在。 [音乐] 师：先让给别人吧，先让给别人。这说明你很勇敢，以前是老师，现在是建筑师。能勇敢地拿起麦克风说话，很不错。你看，我们看不到自己的问题，看不到自己正在造作。但我们可以看看别人是如何造作的，他们的表情是多么难看，皱着眉头，紧闭嘴唇，想要得到，想要做到。这就是明显的造作。如果你还在这样造作，怎么能进入“无为”的状态呢？无论你如何寻找理由，都只是在不断地造作，永远无法进入“无为”的状态。“无为”和“造作”是对立的。 “无为”的意思就是不造作。我们的本性是不造作的，但我们却变成了造作的习性，所以我们迷失了自我，找不到真正的自我。真正的自我是不造作的，是“无为”的，是“无为法”，是不造作的，没有任何东西可以造作它。它是空性，就像宇宙的空性一样。自我是不存在的，没有任何显现，没有任何形式，没有任何行为，它是“无所有”。佛陀说它是“无所有”，没有自我，没有形状，没有任何形式，是空性，是远离造作的，没有任何东西可以造作它。所以它是“无为法”，是“无为界”，是“空性界”。 你想想，我们的本质是不造作的，是“空性界”，是“无为法”，是“无为界”，没有任何东西可以造作我们。但如果我们还执着于造作，还在努力挣扎、寻找、分析、放下、观察、想要知道、想要看到、想要做到，这些都是造作的念头。如果我们还在造作，怎么能进入“无为”的状态呢？ 就像你今天穿着一件黑色的衣服，穿着黑色的衣服却说它是白色的，这是不可能的。这位居士穿着白色的衣服，白色就是白色。白色和黑色是不一样的。黑色代表造作，白色代表不造作。如果你穿着黑色的衣服，你就是黑色的。你还在不停地造作，想要知道，想要看到，想要做到，你还在穿着黑色的衣服造作。 徒：那要怎么脱掉黑色的衣服，换上白色的衣服呢？ 师：你现在穿着黑色的衣服，能把它变成白色的吗？ 徒：不能。 师：不能！那要怎么样才能换上像那位居士一样的白色衣服呢？如果你不换，就一直是黑色的。 徒：是啊，是啊。 师：无论你怎么洗，怎么漂白，它还是黑色的。无论你怎么努力造作，怎么漂白，怎么放下，它还是黑色的。要怎么样才能变成白色的呢？它现在是黑色的，怎么可能变成白色的呢？ 徒：对啊，那要怎么样才能变成白色的呢？想要有想法… 师：不是让你去想它是不是白色！用想法去…它又会变成造作。它又会试图造作，穿着黑色的衣服去洗，拿颜色来染成白色。 师：他这样问，是想让你产生第三种智慧，也就是“胜义谛”的智慧。如果在当下无法变成白色，是因为什么呢？因为当下它就是黑色的，当下没有任何东西可以把它变成白色的。它只能是黑色的。黑色代表造作，白色代表不造作。 徒：那就必须扔掉黑色的。 师：对，对！不用去想白色。 徒：不用去想？ 师：对！因为想也是造作。拿黑色的衣服去洗… 徒：不想，但它还是会想。 [音乐] 师：在本性中，在“想”中有“不想”，在“造作”中有“不造作”，它们是同时存在的。因为“想”本身就是造作。 徒：对。 师：但是“想”是在“不造作”中进行的。 徒：对，它会怎样，就让它怎样吧。 师：你刚才说得几乎完全正确了。你刚才说得几乎完全正确了。它会怎样，就让它怎样吧，因为它是造作的本性。因此，我们是不造作的本性。但它们必须在一起，因为五蕴是造作的本性，我们还有生命，还不能熄灭。但我们是不造作的本性。五蕴必须和不造作的本性在一起，直到寿命结束，五蕴才会熄灭。现在我们怎么可能去熄灭念头呢？我们还有五蕴，还有生命，怎么可能熄灭呢？但是，那个“想”的本性是可以接受的，它是造作的本性，它不是我们，因为它是五蕴，它是假设，它是暂时的。 徒：让给别人吧。 师：可以。为什么这么容易就放弃了？差一点就成功了。它现在就是这样的状态，就必须让它这样存在下去。 师：这句话说得非常正确！这句话…不用去想什么，当它这样存在的时候，就必须让它这样存在下去，按照它的本性，按照它造作的本性。就让造作的本性按照它自己的方式去造作，没有人干涉，没有人执着。就让它去吧，它会怎么样，是它自己的事情，它会一直这样下去。 徒：对，不接受也不行。 [音乐] 师：什么都看不到。它想造作就让它造作吧，因为它是造作的本性。它还有这个世界，还有天堂，还有地狱，这些都是造作的本性。但是，不造作的本性也同时存在，它们在一起，但它不属于任何地方，不属于任何事物，与造作的本性没有任何关系，因为它是“不造作”的本性。 “不造作”的本性就像宇宙的空性，但宇宙中充满了造作的本性。即使是三界，也存在于这个宇宙中。三界是造作的本性的世界，地狱、天堂、人间都是造作的本性。造作恶业就会堕入地狱，造作善业就会升入天堂，不执着于善恶，保持中立，但还没有解脱，就会成为人。如果什么都不执着，不执着于三界，就会进入宇宙。 没有人可以熄灭造作的本性，我们也不是造作的本性。念头可以造作，但如果我们把自己当作造作的本性，我们就会被卷入三界。但是，造作的本性在我们没有死亡之前是无法熄灭的。三界必须存在，这是那些造作的人要去的地方。但我们不去，因为我们已经成为了不造作的本性，回归到原本的宇宙，在活着的时候就回归到原本的宇宙。 内心就是原本的宇宙，是造作的本性的载体。它要造作什么就让它造作吧，它造作的一切都存在于空性的内心。因为内心就是原本的宇宙，是空性。但是，无论造作如何进行，都无法脱离内心的造作，它只能在内心造作。但它无法对内心造成任何影响，因为内心的本性是不造作的。而五蕴的本性是造作的。它们在一起，因为我们还没有死亡，等到寿命结束的时候，造作的本性就会熄灭，只剩下不造作的内心，回归到原本的宇宙，那是空性的觉知。 找到内心的人就找到了法，到达内心的人就到达了涅槃。它们就是这样存在的，没有人可以摧毁它们。不是我们去熄灭念头，不是我们去摧毁五蕴，而是它们就这样存在着。造作就在不造作之中，它就在内心，它怎么可能在外面造作呢？它只能在内心造作。 但我们是“不可被造作”的本性，因为它是“无为法”，是“无为界”，是“不造作”的本性。我们并不是指有形体的“自我”，“自我”是不存在的。它只是“造作”和“不造作”这两种本性同时存在。 徒：对。 师：就像宇宙，它是空性的，它必须和宇宙中所有的造作同时存在。整个世界和我们所有人都生活在地球上，身体在地球表面，感受、想法、情绪（受、想、行、识）都存在于这个生活在地球表面的身体里。身体在地球表面，整个地球都是造作的本性，因为它漂浮在不造作的空性宇宙中。我们的身体和心灵都生活在地球表面，身体是造作的本性的一部分，而心灵（受、想、行、识）是造作的本性。它们在哪里造作呢？它们就在这个空性的宇宙中造作。 内心就是与空性宇宙相同的空性。但内心有觉知，它是觉知的元素，它知道内心有什么在造作。但它本身是不造作的本性，它与宇宙的空性相同。宇宙的空性没有觉知，而内心没有形体，没有任何东西，是与宇宙相同的空性。但它有觉知，知道内心有什么造作在发生。它也知道自己是宇宙的空性，与宇宙合一，已经成为了本性的一部分。它也知道有什么造作的本性存在于它自身，存在于内心。 所以，内心有两种觉知：它知道自己是与宇宙相同的空性，它也知道有什么在它里面造作，在它里面生灭，是无常的。因此，内心是永恒的空性，是永恒的。等到寿命结束的时候，造作的本性就会熄灭，只剩下不造作的内心，那是空性的觉知，与宇宙的空性合一。但宇宙的空性没有觉知，它与宇宙的空性合一，那是具有觉知的空性。 佛陀说：“阿难，我没有死，因为我从未出生。如来没有死，因为如来从未出生。”有生就有死，有造作就有熄灭。但如来从未出生，从未死亡，因为从未出生，所以不会熄灭。如来消失了，与本性合一，存在于一切有空性的地方，与阳光合一，与树木、山川合一，与风合一，与大地合一，与水合一，与空气合一，与所有众生的身体和心灵合一，存在于一切有空性的地方。如来没有死，因为没有出生，所以没有死亡，因为没有… 徒：因为没有形体。 师：对。因此，真正的内心是觉知，是存在于空性宇宙中的空性。然后它会遍布一切… 徒：对，最终只剩下慈悲，因为它只是把空性无限地扩展到各个方向，没有尽头，没有界限。所以只剩下慈悲，没有造作，没有爱恨，只剩下无限的慈悲，因为它是无限扩展的空性。 师：就像隆布敦所说的“大空性”，空旷无垠，与没有边界、没有形体、没有任何东西的宇宙合一。 徒：我明白您说的，内心是空性…但我要怎么修行呢？ 师：我们不要成为造作的本性，它自然就会成为不造作的本性。很简单，我们不要成为造作的本性，不要成为这个，不要执着于造作，不要执着于用“自我”去造作，不要执着于用“自我”去思考、挣扎、寻找，试图成为什么，因为这些都是造作的本性。哪怕只有一刹那，我们还用“自我”去思考、挣扎、寻找、分析、研究，正如隆布敦所说，哪怕只有一刹那，我们用“自我”去思考，就破坏了我们自己的本性，因为我们已经变成了造作的本性。 如果我们看到造作的本性，就让它成为造作的本性吧，但我们不是那个造作的本性，我们可以成为观察造作本性的“观者”。我们可以觉知和观察造作的本性，但不要把“自我”变成造作的念头去思考。 只要有一刹那，我们产生了造作的念头，就破坏了我们自己的本性，也就是原本的宇宙，也就是“不造作”。但并不是说我们要努力熄灭“自我”，让它不去思考。 因为如果我们努力去熄灭“自我”，让它不去思考，“自我”就会变成努力的造作。我们只需要看到，无论内心有什么样的想法、挣扎，都不是“自我”，因为它是造作的本性。而我们是不造作的本性，只能觉知和观察造作的本性，但我们无法造作。 徒：就是要知道，这是它自己产生的。 师：对，它是从出生到死亡一直都在产生的本性。要看到它的本性一直在变化。 徒：不用去想任何事情？ 师：当…让它这样存在下去，就会看到“思考者”，那个“我们”、“正在思考的自我”不是“自我”。 徒：嗯，它是假设。 师：因为它是造作的本性，是身体，是心灵，是暂时的假设，很快就会消亡。但真正的我们是“观察者”，观察“正在思考的自我”。 徒：不要去观察“思考”，要观察“正在思考的自我”是造作的本性。 师：但是你现在正在用“自我”去思考，去成为造作的本性，这正好相反。 徒：那怎么办呢？ 师：要看到“自我”当下，那个“用自我去思考”的“自我”，那个“正在思考的自我”是造作的本性。但我们是“观察者”，观察“正在思考的自我”。那个“看到正在思考的自我”的“自我”是不造作的本性。 徒：哦，我明白了。 师：因此，我们没有任何责任去努力熄灭“正在思考的自我”。因为“自我”有两个：一个是“假设的自我”，一个是“解脱的自我”。“假设的自我”必须存在，因为它是五蕴，它还没有死亡，要等到它死亡，才会消亡。“假设的自我”，我们没有责任去杀死它，所以我们没有责任去摧毁它。但我们要成为“观察者”，因为当我们成为观察造作本性的“观察者”时，我们就成为了不造作的本性。 徒：我明白了。 师：你现在正在用自己去造作，你正在用自己去思考、挣扎、寻找理由，用自己去造作。你看，如果你看到别人正在造作，就好像别人正在坐着造作，做着和你一样的动作，挣扎、寻找、分析、研究、试图放下、试图寻找放下的方法。那个挣扎、寻找的人，就好像是你的“假设的自我”。但是你却成为了观察“正在造作的假设自我”的“观察者”，你就没有成为“造作者”，因为你看到了“正在造作的造作者”。 但是，如果你自己坐下来造作，挣扎、寻找、分析、研究、试图寻找理由、试图放下自己，你就变成了“造作者”，你就无法看到自己了，因为你已经把自己变成了造作，你怎么可能看到自己呢？ 但必须像看到别人造作一样，我们成为“观察者”，他们就成为“造作者”，我们是“观察者”。但如果我们自己成为“造作者”，我们怎么可能看到自己呢？当造作落在我们自己身上的时候，我们已经不是“观察者”了，我们成为了“造作者”，我们脱离了“观察者”的状态，成为了“思考者”，脱离了“觉知者”的状态，成为了“思考者”，因此就成为了“造作者”。 因为我们思考、挣扎、寻找、寻找理由、寻找对错、寻找放下的方法、寻找帮助自己的方法、寻找停止的方法、寻找如何停止造作的方法。如果我们这样，我们就永远无法停止造作，我们就变成了造作的本性。当我们成为造作的本性时，我们就失去了成为不造作本性的机会，因为它们不可能同时存在。 就像之前说的，黑色的衣服和白色的衣服不可能同时存在。你必须改变状态… 徒：对，必须改变状态，穿上白色的衣服。 师：它才会是白色的。你不改变状态，你还在努力把黑色的衣服变成白色的。它已经存在很久了，所以它还在努力… [音乐] 徒：它不愿意平静地观察那些不断变化的现象。 师：如果你还在寻找平静的方法，你就还在造作，永远无法停止。 徒：他感到厌烦了。 师：心很慢，为什么这么慢？来了为什么还不停止呢？ 徒：如果能停止，早就停止了。现在它还… 师：想停止，想停止！想停止就停止吧！为什么要想停止呢？你还在不停地造作，还在努力寻找理由。为什么还在寻找理由呢？停止寻找理由吧！ 徒：停止…为难别人了。 师：为什么还在…还在…还在…还在…还在…还在…还在…还在…还在…还在…还在…还在…还在…还在…还在…还在…还在…还在…还在寻找理由呢？ 我们必须知道，寻找理由是…它执着于…是造作的本性。为什么还不停止寻找理由呢？回答这个问题！ 徒：为什么还不停止挣扎、寻找呢？如果还在挣扎、寻找、寻找理由，就还是造作的本性。为什么不停止挣扎、寻找呢？它还做不到，不知道该怎么停止，它还做不到。 师：什么都不做！ 徒：那就观察这个，让它… 师：也不要观察，什么都不做！什么都不做，让它继续下去。它要…做就等于造作。如果说不要做，停止，也等于造作。所以什么都不做，平静地… 徒：让这些现象不断变化… 师：也不要做任何事情！ 徒：再说一遍就对了！再说一遍就对了！你不是说不知道吗？ 师：说不知道，是因为…就像您说的那样，它还在寻找方法…它习惯了观察内心，做了这个，做了那个，它习惯了。它会觉得，如果我们平静地观察这些现象，不去想任何事情，它会怎么样，就让它怎么样吧。它会觉得好像什么都没做。 师：做什么都是造作！它会平静地存在，什么都不做。 徒：做什么都是造作。 师：嗯，那就坐着… 徒：老师… 师：它可能老了。 [音乐] 师：慢…做什么都是造作。 徒：嗯。 师：然后说，什么都不做，就平静地继续下去。让那些现象按照它自己的方式去发展，就是这样。不用去想我们要怎么修行，不用…什么…平静地… 徒：嗯，说得好，又对了！你说的都对，没有错。 徒：它不累了吗？ 师：什么？ 徒：它不累了吗？ [音乐] 师：它轻松了…平静地…很好，不用去想任何事情。去想任何事情都是造作。 徒：老师好像是为了让我明白才这样说的。 师：它想思考，想回忆，想挣扎，想寻找，就让它去吧！它想怎么思考都可以，因为什么？因为它是造作的本性，让它按照它自己的方式去发展。它不想思考，不想回忆，不想挣扎，想寻找，就让它去吧！随它去吧！它想怎么思考，它想…它想挣扎，想寻找，就让它去吧！因为它是造作的本性，随它去吧！它想思考，想挣扎，想寻找，随它去吧！看到它在这里，随它去吧！因为它是造作的本性，随它去吧！它自己产生，自己就会熄灭。造作的本性自己产生，自己就会熄灭，随它去吧！这样想，就像内心超越了…超越了那些造作的念头。 师：这就是我说的，找到内心就找到了法，我们应该自己说出来。当它开始造作的时候，内心就会超越它，超脱出来，与空性宇宙合一。念头无法停留在内心，它们好像相隔很远。这就是找到内心，找到了法。它自己…它就像内心是空性的，与造作的念头在不同的地方，好像造作的念头漂浮在很远的地方，与它分离。 造作的念头，就像佛陀最后一位阿罗汉弟子问佛陀的那样：“在空中踩过的脚印会有痕迹吗？”你说的造作的念头就像远处的痕迹，直到内心好像什么都没有，但它们好像相隔很远，没有连接在一起。虽然说远，但它们也很近，但它们没有连接在一起，好像是不同的部分。 就像造作的念头，它是…它是存在于空性内心的念头，就像在空中踩过的脚印，会有痕迹吗？佛陀说：“在空中踩过的脚印不会有痕迹，同样的，造作的念头也无法在空性的内心留下痕迹。” 徒：没有…没有地方可以踩，它是空性的。 [音乐] 师：它想思考，想回忆，想挣扎，想寻找，就让它去吧！看到它，随它去吧！它只是在不造作的内心踩过的脚印而已。 [音乐] 师：我们没有去摧毁造作的本性，没有去摧毁脚印，不用去擦掉脚印，它会自己消失，自己产生，自己消失，自己熄灭在空性中。 徒：感觉…感觉…这个，如果它要哭，它也会…它也是… 师：它也是… 徒：这是…它超越了那个…那个思考，它知道…知道这个正在…这样那样…所以有一个“知道”这个的“另一个”。那个“知道”这个的“另一个”存在着，它远离，超越了那个…那个思考的“另一个”。它不…它也说不清楚。 [音乐] 师：那个知道“造作在不造作中进行”的“它”，是五蕴中的正念、禅定和智慧，是借用五蕴来观察的。借用五蕴来观察，看到内心是不造作的空性，或者说我们就是不造作的空性内心，我们的内心就是不造作的空性。但五蕴还是会按照它自己的方式去造作，但它与空性的内心是不同的部分。那个观察的“它”，是五蕴中的正念和智慧，是借用来的。 就让它这样观察，这样觉知，直到它变成了空性的内心，知道自己是空性的，也知道有造作的念头在自己里面生灭。那个观察的正念和智慧会逐渐消失，只剩下觉知的内心。也就是知道自己是空性的，与宇宙合一，是空旷无垠、没有边界、没有形体、没有形状的“大空性”。 但五蕴，造作的念头，无论是善的造作还是恶的造作，是善业还是恶业，都像在空中踩过的脚印，不会留下痕迹。我们没有责任去擦掉空中的脚印，不是我们的责任，不是我们的责任去对那些造作做任何事情。因为它们自己产生，自己就会熄灭，从空性中产生，在空性中消失。 徒：感觉“自我”是观察者、觉知者、见者，那是“另一个”，“这个”是“识蕴”。当把“自我”当作感受者、观察者、觉知者、见者、理解者的时候，“这个”是…它必须觉知，觉知之后，它会传递给感受，传递给想，传递给行，所以它既能觉知，又能看到，又能理解，又能思考。那个“既能觉知，又能看到，又能理解，又能思考”的“自我”，是“识蕴”。它会一直这样下去。“识蕴”会同时进行觉知、思考、理解、寻找理由、觉知、理解、分析，都在空性的内心进行。因为最终它会放下，直到“识蕴”，也就是“自我”，那个感觉“自我是觉知者”、“自我是理解者”、“自我是思考者”的“自我”。“既能觉知，又能看到，又能理解，又能思考”的“自我”，实际上是“识蕴”。它觉知到什么之后，会传递给感受，传递给想，传递给行，所以它既能觉知，又能看到，又能理解，又能造作。 当我们看到这个“识蕴”，它既能觉知，又能看到，又能…又能分析…这个是五蕴，我们无法熄灭它。我们看到它，直到五蕴的最后一个，也就是“识蕴”。所以就看到了完整的五蕴，看到了色、受、想、行、识，看到了全部的五蕴。它们在空性的内心生灭。那个生灭的，就是那个有感觉的，就是“自我”，那个去觉知、去看到什么、去听到什么、去看到形象、去闻到气味、去尝到味道、去感受到触觉、去觉知到法尘的“自我”。然后它既能觉知，又能看到，又能理解，又能记住什么是什么。这个是“识蕴”，它觉知之后，会传递给感受、想、行，然后传递给下一个“识蕴”，一直这样下去。 那个既能觉知，又能看到，又能理解，又能分析的，是“识蕴”与“心所”一起工作。“识蕴”就是“心”，而与“识蕴”一起工作，或者说与“心”一起工作的受、想、行，称为“心所”。“心所”和“心”，或者说“识蕴”，是同时产生，同时熄灭，一起工作的。所以《阿毗达摩》说：“色、心、心所、涅槃”。“色”是身体，“心”是“识蕴”，“心所”是受、想、行。所以，当“心”去…“心”或者“识蕴”去通过眼、耳、鼻、舌、身、意接收到什么的时候，它必须与“心所”，也就是受、想、行一起工作。也就是说，它会知道那个东西是令人愉快的还是令人不愉快的。如果令人愉快，就是“乐受”，如果令人不愉快，就是“苦受”，如果是中性的，就是“不苦不乐受”。 无论“识蕴”觉知到什么，那个东西都会是令人愉快的、令人不愉快的，或者中性的，因为必须产生感受、想、行，知道什么是什么，然后能够分析、研究，有知识、见解、理解。它们一起工作，才能成为有知识、有能力、聪明的人。就是因为这个，“心”或者“识蕴”与“心所”一起工作，所以才能既能觉知，又能看到，又能理解，又能分析、研究。所以才能成为聪明、敏锐的人。 这个人越是能觉知、看到，越是善于观察、记忆、学习、理解、分析、研究，就越是聪明。但还是让五蕴，也就是“识蕴”与“心所”一起工作，它们在空性的内心生灭。但是，它越是觉知，越是看到，越是分析，越是研究，越是理解，它就越是聪明、敏锐。但它只是在空性的内心聪明、敏锐。它的聪明、敏锐并没有帮助它解脱，没有让它不执着于“自我”，不执着于五蕴，没有让它脱离五蕴，成为没有执着的空性内心。因为内心是无法造作的，所以无法执着于任何东西。能够执着于任何东西，必须用五蕴来造作。 徒：请靠近一点，请靠近麦克风一点。当您说话的时候，有一种感觉…我们认为那是“自我”，因为…这里全部都是“自我”。但当您说到“心”和“心所”…“心”和“心所”与受、想、行一起工作，感觉…它是另一个部分。然后明白了，认为自己是“自我”，是因为看到了这个“色”，全部都是“自我”。但分开之后，实际上是五蕴在工作。 师：对，这是五蕴的过程，是本性创造出来的，非常聪明、敏锐。 师：因此，感觉“自我”、“自我”、“自我”，去觉知、去看到…“自我”分析、“自我”思考、“自我”、“思考者”、“自我”是“思考者”、“自我”是“思考者”、“自我”是“思考者”、“自我”是“理解者”，全部都是“识蕴”。“识蕴”与“心所”一起工作，全部都是五蕴。当我们看到最终，也就是“自我”是五蕴，超越“自我”就是空性。 [音乐] 师：就像这样，你坐在…你让自己坐在椅子上，然后…把自己扩展到周围，扩展到各个方向，会变成什么？变成空性。就是这样，把“自我”的感觉扩展到“自我”之外，就是空性。所以你明白，内心感觉是“自我”的，是“识蕴”，是五蕴。当理解到五蕴的最终，也就是“识蕴”的时候，它才能造作出“自我”。即使它造作出“自我”，它也只是五蕴。我们明白了，它是五蕴，它只是造作，是假设，是生灭的，不是真正的、实在的存在。 当理解到最终的时候，超越“自我”的感觉，就变成了空性。因此，就找到了空性的内心，因为它停止了执着于造作出来的“自我”，因为它看到造作出“自我”的是“识蕴”与“心所”，也就是受、想、行一起工作，然后传递给下一个“识蕴”。无论它如何造作，“自我”是觉知者、“自我”是见者、“自我”是思考者、“自我”是思考者、“自我”是分析者、研究者，我们都看到，全部的“自我”都是“识蕴”与“心所”一起工作，是五蕴。它对内心就失去了意义，因为它全部都是造作。 我们不用去杀死它，去摧毁它。 徒：它必须一直这样下去。 师：对，所以我们有两个“自我”：一个是“假设的自我”，也就是我们假设为“自我”的，“我们”是觉知者、“我们”是见者、“我们”是理解者、“我们”是觉悟者，我们看到它是“假设的”。但它帮助我们到达“解脱的自我”，也就是停止造作的内心，也就是超越“自我”的东西。造作出“自我”的内心变成了空性，所以我们找到了超越“自我”感觉的空性，那就是内心，称为“解脱”。它与… 徒：解脱与假设。 师：然后我们明白了，就用“假设的自我”来工作。因为“解脱的自我”无法在…工作，我们还没有死亡，就让“假设的自我”去工作，帮助自己理解，内心已经完成了工作，不再执着，没有“执着者”。因为能够执着的，必须是“识蕴”加上“心所”，受、想、行、识，它才能造作出“自我”去执着于什么。这是“假设的自我”，我们脱离了“假设的自我”，成为了“解脱的自我”，我们就必须回来用“假设 --- 的自我”来利益自己、利益他人，护持佛法，利益世界，利益他人，帮助他们脱离痛苦。这两种责任，自己的责任已经完成了，但利益他人的责任还要继续，直到离开这个世界。不仅仅是离开这个世界，还要离开三界，因为三界都是造作的世界。地狱是造作的世界，因为造作了恶业，所以堕入地狱。天堂是造作的世界，因为造作了善业，所以升入天堂。 徒：嗯。 师：造作了更多的善业，就会成为人，在人与天堂之间轮回。不执着于善，不执着于恶，什么都不执着，内心是空性的，就不需要去三界的任何地方。剩下的生命，利益自己，利益他人，直到… 徒：解脱。 师：用“假设的自我”来利益佛法，帮助…护持他人，帮助天神、梵天、阎罗王、人类、饿鬼、众生，那些还在轮回的众生，向他们散发慈悲心，祈愿他们脱离痛苦，脱离痛苦，脱离痛苦。身体有痛苦的人，愿他们脱离身体的痛苦。内心有痛苦的人，愿他们脱离内心的痛苦。愿他们脱离身体和内心的痛苦。这就是利益世界，利益自己和利益他人。 这就是父母给予我们的五蕴，是最宝贵的。因此，父母的恩德等同于… 徒：… 师：用这五蕴来产生正念和智慧，脱离“假设的自我”，也就是五蕴，那个感觉是“我们”的“自我”，走向“解脱”，也就是远离造作的空性内心。很少有人出生后能明白这一点，用五蕴，也就是“行蕴”，来利益自己，让自己脱离“假设的自我”，也就是五蕴，那个造作出来的、感觉是“我们”、“自我”的，“自我”是觉知者、“自我”是思考者、“自我”是理解者、“自我”是觉悟者、“自我”是分析者、研究者、“自我”是思考者，全部都看到它是五蕴。也就是用“识蕴”来觉知，然后传递给受、想、行，然后传递给下一个“识蕴”，让它感觉是“自我”、“自我”、“自我”、“自我”。但这个“自我”是“假设的自我”，用五蕴来造作出“自我”，是觉知者、思考者、回忆者、思考者、分析者、研究者。因为“假设的自我”可以思考、分析、研究，但“解脱的自我”无法思考。要到达“解脱”，必须依靠这五蕴，理解到能够放下五蕴。因此，我们必须感谢五蕴，而不是摧毁五蕴。 徒：… 师：这就是父母给予我们的…必须感谢他们，而不是摧毁他们。你多大了？ 徒：85。 师：85了，还能帮助…利益世界。85岁了，来得正是时候。85岁了，来得正是时候。可能是你的福报，因为明天就要回去了。 师：把麦克风给别人吧。 徒：嗯。 师：好，萨度，萨度，萨度。想哭就哭吧，已经在许多世受苦了。让它在这一世哭完吧，这是最后一世，想哭多少就哭多少吧。五蕴让我们上升、下降，堕入地狱许多世，成为畜生，造作恶业，成为畜生…许多世。但最终，我们还是利用了五蕴的利益，让我们脱离了痛苦。想哭就哭吧，不想…在许多世受苦了，哭吧，这是最后一世，不用再哭了。 --- 161226 จบซะที - หลวงตาณรงค์ศักดิ์ ขีณาลโย 翻译以下佛法讲座为中文（Chinese），要求： 1. 将内容整理为对话问答的形式，问问题的部分加上“徒：”，回答问题的部分加上“师：” 2. 完整翻译，不遗漏内容 3. 翻译结果输出为对话问答的形式 4. 不要包含泰语，全部翻译为中文 5. 保证翻译后的文本通顺，易读 6. 同一个角色（例如师 或 徒）如果有连续说话，请合并到一起 [เพลง] พพุทคือมันเคยปฏิบัติแล้วก็แล้วก็ใจ เปลี่ยนอยู่อยู่ปฏิบัติ่ะนะฮะใจเปลียนไป สงสารทั่วไปหมดเมตตาสงสารไปทั่วไปหมดเลย ก็เห็นคนที่เคยขัดใจก็ไปทักทายเขได้สงสาร แล้วก็พอดีได้ไปพบหลวงพ่อปราโมทยก็ทรง อารมณ์ให้ท่านฟังท่านก็บอกว่าแล้วตอนเมี ตัวเรายบอกก็ยังมีท่านก็บอกว่าให้ไปดูซิ มีตัวเรามก็เป็นปีอะดูว่ามีตัวเราหรือ เปล่าอะไรเงี้ยก็มีอยู่วันนึงเมื่อไม่นาน เนั่งดูทีวีอยู่สติสัตญาเขก็เข้ามาเข้ามา โยม ก็ดูไอ้ตัวอยากที่มันอยากดูทีวีในขณะที่ ดูอ่ะอยากเนี่ยก็แว๊บนึงก็ไปเห็นไปไปแว๊บ นึงก็ไปเห็นว่าเห็นม่านไอ้เป็นหมอกเหมือน หมอกบางๆคลุมคลุมอยู่แล้วก็อ๋อก็อ่อขึ้น มาว่าเออความมีตัวเองเนี่ยมันเป็นอย่าง นี้เองอ่ะก็ตอนนั้นน่ะนะฮะความมีตัวตนน่ะ มีตัวเรามันเป็นอย่างงี้มันเป็นหมอกบางๆ คลุ้มก็ปฏิบัติมาก็ดูว่ามีตัวเรามก็ไม่ รู้ลืมถามหลวงพ่อท่านว่าให้ปฏิบัติไงต่อ นะไปรู้ยังตอนนี้รู้ยังตอนนี้รู้ึมันก็ ยังมันไม่มันก็ยังถ้าเผื่อไปดูจริงๆมันก็ ไม่มีดูอะไรตัวอะไรทั้งรอบทั้งหมดนี่ก็ เห็นว่าไม่มีตัวเราแต่ก็คือมันไม่มีสภาวะ ที่ปัจจุบันทันด่วนน่ะที่ว่าจะไม่็นมีตัว เราอะไรอย่าเงี้อืก็ก็เราเอาตัวเราไปดู ตัวเรานั่นแหละอืค่ะไอ้ตัวที่มันมีตัวเรา ก็ไอ้ตัวที่เอาตัวเอาตัวเราเนี่ยไปดูตัว เราเนี่ยแคือคือมันมีตัวเราไอ้ตัวดูตัว เรานแตัวมันมีไอ้ตัวที่ดูตัวเราแหละอัน นั้นน่ะคือตัวเราก็คือตัวเราถูก ต้องก็พยายามดูคืออ่ะนัๆๆพยายามดูอีกแล้ว เมื่อกี้ก็บอกว่าไอ้ตัวที่ดูตัวเราเนี่ย มันทำให้เกิดตัวเรา อืแล้วดูยังไงคะที่จะไม่ให้มีตอ้านี่ๆๆๆ ก็ก็จะไปดูมันสิก็ไม่ต้องดูอเพราะมันดูที ไรมีตัวเราทุกทีมีตัวเราไปดูมันทุกทีก็ อย่าไปดูมัน ดิแล้ววางวางผู้ดูได้มั้ยล่ะวางผู้ดูได้ มั้ยวางผู้รู้ได้มั้ล่ะปล่อยวางไป เลยถ้าเผื่อเป็นดูทุกข์อ่ะ ไม่ต้องดูเลยไม่ต้องดูวางวางผู้ดูเดี๋ยว นี้เลย ดเพราะถ้าเราไปดูมาจะขอดูหน่อยขอดูนู่นขอ ดูนี่เราก็ต้องห่วงใยตัว เราเราปล่อยวางตัวเราไปเลยตัวเราไม่มี หรอกปล่อยวางให้ขันธ์ 5 เนี่ยไปตัวเราก็ ที่ไหนลขันธ์ 5 ก็ปล่อยวางขันธ์ 5 ไปเลย เราเอาขันธ์ 5 ไปปรุงแต่งดูอยู่นั่นแหละ เราก็หลงไปตัวขันเอาขันธ์ 5 ไปปรุงแต่ง เราก็หลงเข้าไปในในสังขารปรุงแต่งอยู่ นั่นแหละไม่สิ้นสังขารปรุงแต่ง้าเรายัง หลงเอาตัวเราไปดูปรุงแต่งเอาตัวเราไปดู ตัวเราไปหาตัวเรานะมันไอเราจะไปหาตัวเรา ได้มันก็ต้องเอาขันธ์ 5 มาปรุงแต่งเป็น ตัวเราไปหาตัวเราตันนี้มันก็เอาขันธ์ 5 ไปเล่นขันธ์ 5 ไไปดูขันธ์ 5 ไปหาขันธ์ 5 แหละมันก็ไม่สิ้นสังขารไม่สิ้นสังขารปรุง แต่งไม่ดูแต่คิดว่าเป็นผู้อื่นทิ้งไปก่อน อย่าเพิ่งอย่าเพิ่งอย่าเพิ่งหาความเข้าใจ ทิ้งให้ หมดทิ้งให้หมดดิยังหาคามเข้าใจอยู่ทิ้ง ให้หมดวงไม่ต้องไม่ต้องคิดว่าทิ้งให้หมด แล้วจะเป็นอะไรทิ้งให้หมดซะก่อนแม้แต่การ หาความเข้าใจไปดูแล้วพยายามจะหาความเข้า ใจทิ้งให้หมดเดี๋ยวนี้เลยแล้วมันจะเข้าใจ เองนี่แหละๆมันยังไม่ทิ้งเนี่ๆๆๆแล้วจะทำ ยังไงอ้ามันจะทำยังไงก็บอกบอกว่าบอกว่า ให้เลิกทำเลยจะทำอยู่แล้วนะออให้เลิกมัน มันยังงงอยู่นะคะเยังไงงงยังไงอ่ะมีสติ สัมปชัญญะใช่มั้ยหรือว่าไม่ต้องทำอะไร ทั้งสเลยไม่ต้องพูดถึงอะไรเลยไม่ต้องพูด ถึงภาษาสมมุติบัญญัติเลยไม่ต้องเรียกสติ สัมปชัญญะไม่ต้องเรียกว่าอะไรเลยวางบด เดี๋ยวนี้เลยเลิกสูงสุดกลับคืนสู่สามัญ เหมือนคนประตุชนลองดูซิเดี๋ยวนี้เลยสูง สุดกลับคืนสู่สามัญ อันนี้ยังไม่ยอมจะหาเหตุผลข้างในไม่ใช่ ไม่ยอมไม่ใช่มันมันหาเหตุผลจะหาเหตุผล ข้างในใช่มันก็ยังปรุงแต่งเลยไอตัวผู้ไป หาเหตุผลได้มันก็เอาขันธ์ 5 มาเป็นสังขาร ปรุงแต่งหาเหตุผลหาเหตุผลเพื่ออะไรล่ะไม่ ไม่ใช่เพื่ออะไรแต่กำลังจะวางเราไม่รู้ ว่าจะวางยัง ไงนี่ แที่หลวงพ่อชาท่านถาม ว่าทำไมเวลาจะวางต้องหาเหตุผลในการวางถ้า ยังพยายามจะหาเหตุผลในการวางนเท่ากับไม่ ยอม วางบอกให้วางพัดไปเลยเดี๋ยวขอหายผลจะวาง ยังไงขอหายผลวางยังไงมันก็เท่ากับไม่ยอม วางอยู่แล้วแวางเนี่ยจะวางแล้วแล้วทำไม ต้องถามหาเหตุผลวางก็วางไปเลยก็ทำหาเหตุ ผลเท่ากับไม่ยอมวาง จะคนไปถึงไหนจะคนมันไปถึงไหนไม่จะคนมันไป ถึงไหนแล้วไม่รู้จะวางยังไงท่านรำคาญ เนี่ยที่ทำไม่ได้ตามตามที่ท่านต้องการไม่ ต้องไม่ไม่รำคาญเลยแต่เห็นใจไม่รำคาญเลย แต่เห็นใจไม่เห็นใจเปลี่ยนไปให้คนอื่นพูด แล้วใช่ไม่ใช่ไม่ใช่อออยากจะให้เข้าใจ เพราะว่าไม่ไม่รำคาญ เลยเรา เนี่ยเวลาเราทำเองอ่ะเราจะมองไม่เห็นตัว เราเพราะเรายังปรุงแต่งไม่เลิกถ้าเรา เนี่ยเห็นคนอื่นทำ่ะเราจะไม่ทำแบบนี้เหรอ ค่ะเออก็เนี่ยเรานั่งทำอย่างเงี้ยเราอย่า งี้มันปงแต่งมาได้เหน้าตามันดูไม่ได้เลย กระจกมาส่อง เนั่งไม่ยพพูดจาใคร อืหน้านิ่วคิ้วขมวดปากเมมแล้วก็บอกไม่ ปรุงแต่งถ้าไม่สิ้นปรุงแต่งแล้วมันจะจะ เรียกว่าสิ้นปรุงแต่งได้ไงก็เนี่ยหน้า นิ้วคิ้วขหมวยปากเมมหาเหตุผลอยู่นั่นแหละ อันนี้มันปรุงแต่งอืมันต้องสิ้นปรุงแต่ง มันถึงจะเป็นวิสังขารวิสังขารแปลว่าไม่ ปรุงแต่งถ้าเรายังปรุงแต่งมันจะไปเป็น วิสังขารได้ไงวิสังขารมันแปลว่าไม่ปรุง แต่งมันจะอยู่ขณะจิตเดียวกันไม่ได้ [เพลง] หเอาให้คนอื่นก่อนก็ได้เอาให้คนอื่น ก่อนเอ้นี่นี่แสดงว่ามีชีพกล้าหาชชาย เนี่ยเป็นครูเก่าเแล้วก็สถานกด้วยโอ้เป็น ครูด้วยสถาปนิกด้วยกล้าหาชดีเออถือไมค์ พูดไม่เคะเขินอใชได้ได้เนี่ยเราเนี่ยไม่ เห็นตัวเราไม่เลยเห็นตัวเราเองว่าเรา กำลังปรุงแต่งเราเองคอื่นเคปรุงแต่งเี่ คอยดูเค้าบ้างเวลาเคปรุงแต่งมันน่าเกลียด หน้านี่กี้ก็หมวดปากเน้มจะเอาให้เป็นจะ เอาให้ได้้ยเราก็นี่ปรุงแต่งัดชัดหน แล้วมันแล้วมันจะไปเป็นวิสังขารคือความ ไม่ปรุงแต่งได้ไงอ่ะถ้ายังปรุงแต่งแบบ เนี้ยมันก็ยังเป็นปรุงแต่งเรื่อยไปแต่อ ให้ปรุงแต่งหาเหตุผลเท่าไหร่มันก็ปรุง แต่งเรื่อยไปไม่มีทางเป็นวิสังขารที่ไม่ ปรุงแต่ง้วหรอกเพราะวิสังขารมันคือมันมัน เป็นยุอยู่ฝั่งตรงข้ามกับปรุงแต่ง วิสังขารแปลว่าไม่ปรุง แต่งธรรมชาติของเราคือความไม่ปรุงแต่งแต่ เรากลายไปเป็นธรรมชาติที่ปรุงแต่งซะแล้ว มันก็เลยเราก็เลยหลงตัวเราเองไปหาตัวเรา ไม่เจอเพราะตัวเราโดยแท้จริงคือธรรมชาติ ที่ไม่ปรุงแต่งเป็นฝ่ายธรรมชาติที่เป็น วิสังขารเป็นอสังขต ธาตุเป็นความไม่ปรุงแต่งและไม่อาจมีอะไร ปรุงแต่งมัน ได้มันเป็นความ ว่างเช่นเดียวกับความว่างของธรรมชาติของ จักรวาลตัวตนมันไม่ มีมันเป็นความไม่ปรากฏกิริยาการใดๆไม่มี รูปพันสันฐานใดๆไม่มีกิริยาการใดๆเลยมัน เป็นอสรพุทธเจ้าตรัสว่าเป็นอสรหรืออสร เรังไม่มีตัวตนไม่มีรูปร่างไม่มีรูปพัน สันฐานใดๆเลยเป็นความว่าง เปล่าเป็นความที่ปราศจากความปรุงแต่งและ ไม่มีอะไรปรุงแต่งมันได้มันจึงเป็นวิ สังขารหรือเป็นอสังขตธาตุหรือเป็นสุญญตา ธาตุแล้วลองคิดดูที่ว่าเนื้อแท้ของเราแท้ ๆคือความไม่ปรุงแต่งคือสุญญตาธาตุคือ วิสังขารหรืออสังขตธาตุคือความไม่ปรุง แต่งแล้วไม่มีอะไรปรุงแต่งตัวเราได้แต่ ถ้าเราเนี่ยยังไปเป็นปรุงแต่งอยู่เรายัง พยายามดิ้นรนพยายามค้นหาพยายามวิเคราะห์ พยายามปล่อยวางพยายามดูพยายามจะรู้พยายาม จะให้เห็นพยายามจะให้เป็นมันมันเป็น สังขารปรุงแต่งทั้งนั้นเนี่ยถ้าเรายัง เป็นสังขารปรุงแต่ง แล้วจะเป็นวิสังขารความไม่ปรุงแต่งได้ยัง ไง อ่ะเหมือนกับเราใส่เสื้อสีดำมาเนี่ยวัน นี้เราใส่เสื้อสีดำมาเราใส่เสื้อสีดำมา แล้วจะบอกว่าเป็นสีขาวมันเป็นไปไม่ได้ อย่าไม่ชีก็ใส่เสื้อสีขาวไอ้สีขาวก็สีขาว เพงั้นสีขาวกับสีดำมันไม่เหมือนกันนั้นสี ดำน่ะเปรียบเหมือนความปรุงแต่งสีขาวเนี่ย เปรียบเหมือนความไม่ปรุงแต่งถ้าเรายใส่ เสื้อสีดำเราก็ย่อมเป็นสีดำนัแเรายังนั่ง ปรุงแต่งอยู่จะให้มันรู้ให้มันเห็นให้มัน เป็นมันก็ยังเราก็ปรุงแต่งอยู่ในเสื้อสี ดำนั แ่ะเราจะถอดเสื้อสีดำออกแล้วไปใส่เป็นสี ขาวยังไม่ชี้ได้ยงไรไหนตอบซิเอาไมคให้ หน่อยอยากรู้เหมือน กันไม่ได้ค่ะ หาะจะทำเนี่ยเอาเสื้อที่ใส่เป็นสีดำสีดำห แล้วจะเคลือบไปเป็นสีขาวได้มั้ยไม่ได้ก็ ไม่ได้ต้อง ทำไมต้องทำไมเอาถึงจะเปลี่ยนเป็นชุดอย่า ไม่ชีไม่ีขาวยไม่ชีทกตัวได้ต้องทำไมมันก็ ต้องเป็นสีดำอยู่อย่างเงี้ก็นั่นน่ะสิถ้า าใดยปรุงแต่งมันก็จะปรุงแต่งซักฟอกยังไง ก็เป็นสีดำอยู่นี่แะค่ะพยายามจะปรุงแต่ง ซักฟอกปล่อยวางยังไงก็ตามมันก็ยังเป็นสี ดำอยู่นั่นแหละมันต้อง ทำไมมันถึงจะเป็นสีขาวมันต้องต้องทำไมเพ มันสีดำอยู่แล้วมันจะเป็นสีขาวมันก็ไม่ ได้เออนั่นสิแล้วทำไมมันจะเป็นสีขาวจะให้ เป็นสีขาวเหรอให้มีความคิดหืไม่ได้ให้คิด ไปว่าเป็นนี่คือสีขาวไม่ใช่ใชความคิดไป มันเป็นมันก็เป็นสังขารปรุงแต่งไปดิมันก็ พยายามปรุงแต่งใส่เสื้อสีดำไปฟักฟอกเข้า เอาสีมาย้อมให้เป็นสีขาวดิทำยัง ไงคือที่ท่านถามเนี่ยคือจะให้จะให้เกิด ปัญญาที่ 3 ที่ใชเกปัญญาคือถ้าหากใน ปัจจุบันเนี่ยก็ไม่สามารถที่จะเป็นสีขาว ได้เพราะอะไรเพราะว่ามันเป็นดำอยู่แล้วใน ปัจจุบันนี้นะฮะมันไม่มีสิ่งอะไรที่มันจะ ไปทำให้เป็นสีขาวได้ อืมันก็ต้องเป็นสีดำอยู่เออสีดำมันปรุง แต่งนะแล้วสีขาวมันคือความไม่ปรุง แต่งก็ต้องทิ้งสีดำไปเออใช่ๆๆ นึกถึงสีขาวไม่ต้องนึกอีกนึกปรุงแตใช่ๆ เพราะว่านึกกปรุงแต่งเอาไปเอาสีดำไปฟอก อ่าจะให้ไม่คิดเมันก็มันก็ยังคิด [เพลง] อยู่ในธรรมชาติ อ่ะในความคิดมีความไม่คิดในความปรุงแต่ง มีความไม่ปรุงแต่งมันอยู่ด้วยกันในที่ที่ เดียวกันนั่นแหละเพราะตัวคิดมันก็ปรุง แต่งใชมเออแต่ตัวคิดมันปรุงแต่งอยู่ใน ความไม่ปรุงแต่งคิดอยู่ในไม่ปูกแงถูก ต้องมันจะเป็นยังไงว่าช่างแต่ง ตพูดเมื่อกี้เกือบถูก แล้วพูดเมื่อกี้เกือบถูกแล้วมันจะเป็นไงก ช่างมันเพราะมันเป็นกรรมชาติฝ่ายปรุงแต่ง เพราะฉะนั้นแต่เราเป็นธรรมชาติก่อยไม่ ปรุงแต่งแต่มันต้องอยู่ด้วยกันเพราะขันธ์ 5 มันเป็นธรรมชาติฝ่ายปรุงแต่งยังต้องมี ชีวิต อยู่ยังดับไม่ได้ตอนนี้แต่เราเป็น ธรรมชาติฝ่ายไม่ปรุงแต่งขันธ์ 5 มันต้อง อยู่ด้วยกันกับธรรมชาติฝ่ายไม่ปรุง แต่งร้อจนกว่าสิ้นอายุขขยขันธ์ 5 ที่ฝ่าย พรุงแฝกมันถึงจะดับไปตอนนี้เราจะไปพยายาม ดับความคิดได้เมื่อไหร่ โมันยังมีขันธ์ 5 ยังมีชีวิตอยู่ไปดับได้ ยไงแต่ธรรมชาติที่มันคิดเนี่ยมันรับได้ มันเป็นธรรมชาติฝ่ายปรงแปงมันไม่ใช่เป็น เราเพราะมันเป็นขันธ์ 5 มันเป็นตัวสมมติ มันเป็นเราชนั้นมันเป็นตัว สมมติให้คนอื่นไปก่อนแล้ว กันได้มเพราะว่าโอ้ทำไมยอมง่ายๆเกือบจะเ แล้วนะเนี่ยก็มันอยู่ในสภาพอย่างนี้ก็ ต้องปล่อยให้มันเป็นอยู่อย่างนี้ แหละตรงนี้ถูกต้องมากเลยนะเนี่ยคำพูด เนี้ยคำพูไม่ต้องไป ไปไปไปคิดถึงอะไรเมื่อเมื่อเมื่อมันอยู่ อย่างเนี้ยก็ต้องให้มันอยู่อย่างนี้ไป เรื่อยๆตามสภาพของมันที่มันเมันเป็นสภาพ ของธรรมชาติฝ่ายปรุงแต่งแค่นั้นแหละปล่อย ให้ธรรมชาติฝ่ายปรุงแต่งมันเป็นธรรมชาติ ฝ่ายปรุงแต่งของมันไม่มีใครเข้าไปแทรก แจงไม่มีใครเข้าไปยึดถือ มันก็ปล่อยมันไปมันจะเป็นยังไงก็เป็น เรื่องของธรรมชาติที่เขาจะทำไปอยู่เรื่อย ๆเออถูกต้องไม่ยอมรับถูก [เพลง] ต้องก็ไม่เห็นอะไรเลยอยากปรุงแต่งก็ปรุง แต่งไปเพราะมันเป็นธรรมชาติฝ่ายปรุงแต่ง ของมันเองมันก็เป็นธรรมชาติที่ยังต้องมี โลกยังต้องมีสวรรค์ยังต้องมีนรกเป็น เรื่องของธรรมชาติฝ่ายปรุงแต่งเต้องไปแต่ ธรรมชาติฝ่ายไม่ปรุงแต่งมันก็มีอยู่ของ มันอยู่ด้วยกันนั่นแหละแต่ไม่ไปไหนไม่ เป็นอะไรทั้งสิ้นไม่ยุ่งเกี่ยวกับ ธรรมชาติฝ่ายปรุงแต่งเลยเพราะมันเป็น ธรรมชาติฝ่ายไม่ปรุงแต่งธรรมชาติฝ่ายไม่ม ปรุงแต่งเปรียบเหมือนจักรวาลความว่างป่า ของจักรวาลแต่ในจักรวาลเต็มไปด้วย ธรรมชาติฝ่ายปรุงแต่งแม้แต่โลกทั้ง 3 นี้ ก็หมุนอยู่สถิตอยู่ในจักรวาลเนี่ยในเป็น จักรวาลโลกทั้ง 3 เนี่ยมันเป็นโลกของ ธรรมชาติฝ่ายปรุงแตงโลกนรกโลกสวรรค์โลก มนุษย์ล้วนแต่เป็นธรรมชาติของฝ่ายปรุง แต่งที่ปรุงแต่งไปปรุงแต่งเป็นบาปก็ไปนรก ปรุงแต่งเป็นกรรมชั่วก็ไปนรกปรุงแต่งเป็น กรรมดีก็ไปสวรรค์ไม่ติดชั่วไม่ติดดีเป็น กลางๆอยู่แต่ยังไม่ยังไม่พ้นทุกข์ก็เป็น มนุษย์ค้นไปเลยไม่ติดอะไรเลยก็ไม่ติดอยู่ ในโลกทั้ง 3 ก็เป็นจักรวาล นั้นธรรมชาติฝ่ายปรุงแต่งไม่มีใครไปดับ มันได้แลเราไม่ได้เป็นธรรมชาติฝ่ายปรุง แต่งนั้นไม่ได้แต่คิดปรุงแต่งกับปรุงแต่ง ไปแต่ถ้าเราเนี่ยเอาตัวเราไปเป็นธรรมชาติ ฝ่ายปรุงแต่งเราต้องหมุนเข้าไปในโลกทั้ง 3 แต่ธรรมชาติฝ่ายปรุงแต่งเรายังไม่ตาย ดับมันไม่ได้โลกทั้ง 3 เนี่ยมันต้องมี อยู่เป็นเรื่องของคนที่ปรุงแต่งเจะต้องไป แต่เราไม่ไปเพราะเรากกลายไปเป็นธรรมชาติ ไฝไม่ปรุงแต่งคือจักรวาลเดิมกลับขึนสู่ จักรวาลเดิมตั้งแต่เป็นขณะมีชีวิตอยู่ใจ นั่นแหเป็นจักรวาลเดิมเป็นที่รองรับของ ธรรมชาติ่าปรุงแต่งมันจะจะปรุงแต่งก็ปรุง แต่งอะไรไปก็ปรุงแต่งไปเหอะปรุงแต่งอยู่ ในใจที่ว่างเปล่าเพราะใจนั่นแหน่คือ จักรวาลเดิมคือความว่าง เปล่าแต่ความปรุงแต่งมันจะปรุงแต่งยไงมัน ก็ไม่พ้นจากความปรุงแต่งไ้ในใจได้หรอกมัน ก็ปรุงแต่งอยู่ในใจนั่น แหละแต่มันไม่ได้ไปทำอะไรใจได้เพราะ ธรรมชาติของใจมันเป็นธรรมชาติที่ไม่ปรุง แต่งส่วนธรรมชาติของขันธ์ 5 เป็นธรรมชาติ ฝ่ายปรุงแต่ง มันก็อยู่ด้วยกันเพราะมันยังไม่ตายรอจน กว่าถึงคราวสิอายุขัย ธรรมชาติฝยปรุงแต่งก็ดับไปเหลือแต่ใจที่ ไม่ปรุงแต่งกลับคืนสู่จักรวาลเดิมซึ่ง เป็นความรู้ที่ว่าง ปราผู้ใดพบใจผู้นั้นพบธรรมผู้ใดถึงใจผู้ นั้นถึงพระ นิพพานมันอยู่้วกันอย่างงั้นแหละไม่มีใคร ไปทำลายกันไม่ใช่เราไปดับความคิดไม่ใช่ พยายามไปทำลายขันธ์ 5 แต่มันอยู่ด้วยกัน อย่างนั้น แความปรุงแต่งมันก็อยู่ในที่เดียวกับความ ไม่ปรุงแต่งนั่นแหละมันจะอยู่ในใจนั่น แหละมันจะไปปรุงแต่งข้างนอกได้ไงมันก็ ปรุงแต่งอยู่ในใจนั่น แหละแต่เราเป็นธรรมชาติที่ไม่อาจปรุงแต่ง ได้เพราะมันเป็นสังเป็นอสังขตธาตุหรือ เป็นติสังขารเป็นธรรมชาติที่ไม่อาจปรุง แต่ง ได้เรานี่ไม่ได้หมายถึงว่าตัวเราที่เป็น ตัวเป็นตนมีตัวมีตนไม่มี หรอกมันเป็นแค่ธรรมชาติปรุงแต่งกับไม่ ปรุงแต่งที่มันอยู่ร่วมกันถูก ต้องก็เหมือนกับจักรวาลเนี่ยมันเป็นความ ว่าไงมันก็ต้องอยู่ร่วมกับสังขารปรุงแต่ง ทั้งหมดที่อยู่ในจักรวาล นี้โลกทั้งใบนี้เราทุกคนก็อยู่บนโลกโลก นี้ร่างกายก็อยู่บนผิวโลกนี้ความรู้สึก นึกคิดอารมณ์ที่เป็นเวทนาสัญญาสังขาร วิญญาณก็มีอยู่ในร่างกายที่อยู่บผิวโลก นี้นั้นร่างกายมันอยู่บนผิวโลกโลกใบนี้ ทั้งใบก็เป็นธรรมชาติฝ่ายปรุงแต่งเพราะ มันรอยอยู่ในจักรวาลที่ว่างเปล่าที่ไม่ปง แต่งส่วนร่างกายจิตใจเราก็อยู่บผิวโลก ร่างกายก็เป็นสวนธรมมชาติฝ่ายปรุงแต่ง ส่วนจิตใจเวทนาสัญญาสังขารวิญญาณก็เป็น ธรรมชาติไปปรุงแต่งมันก็อยู่ก็ปรุงแต่ง ที่ไหนก็ปรุงแต่งอยู่ในจักรวาลที่ว่าง เปล่านี่แหละ ใจนั่นแหละเป็นความว่างอันเดียวจาก จักรวาลที่ว่างเปล่าแต่ใจมันมีมันมีความ รู้เป็นธาตุรู้มันรู้ว่ามีอะไรปรุงแต่ง อยู่ในใจแต่ตัวมันน่ะเป็นธรรมชาติที่ไม่ ปรุงแต่งเท่านั้นแหละมันเป็นความว่างเช่น เดียวกับความว่างจักรวาลแต่ความว่าง จักรวาลมันไม่มีความรู้ส่วนใจนั้นน่ะไม่ มีตัวตนไม่มีรูปร่างไม่มีอะไรเลยเป็นความ ว่างเปล่าเช่นเดียวกับจักรวาลแต่มันมี ความรู้ว่ามีความปรุงแต่งอะไรเกิดขึ้นใน ใจแล้วมันก็รู้ตัวมันเองด้วยว่ามันน่ะคือ คือความว่างเปล่าของจักรวาลเป็นหนึ่ง เดียวกับจักรวาลเป็นธรรมชาติไปแล้วแล้วก็ มันก็รู้ได้ยว่ามีธรรมชาติปรุงแต่งอะไร อยู่ในตัวมันอยู่ใน ใจแต่ใจเนี่ยมันก็เลยรู้ 2 สภาพคือรู้ว่า มันเนี่ยเป็นความบงป่าเช่นเดียวกับ จักรวาลไปแล้วแล้วมันก็รู้ว่ามีอะไรปรุง แต่งอยู่ในมันแล้วเกิดๆดับๆอยู่ในมันไม่ เที่ยงใจมันเลยเป็นความว่างตลอดกาลเป็น อมตะรอจนกว่าเป็นคราวสิ้นอายุขัยธรรมชาติ ฝ่ายปรุงแสงก็ดับไปเหลือแต่ใจที่เป็น ธรรมชาติฝ่ายไม่ปรุงแส่งคือความว่างเปล่า ที่มีความรู้ไปเป็นหนึ่งเดียวกับความว่าง จักรวาลแต่ความว่างจักรวาลไม่มีความรู้ แต่ไปขื้นเป็นเรื่องเดียวกับความว่างของ จักรวาลที่มีความ รู้ที่พุทธเจ้าตรัสว่าอานนท์เราไม่ได้ตาย เพราะเราไม่เคยเกิดตถาคตไม่ได้ตายเพราะ ตถาคตไม่เคยเกิด ผู้ใดเกิดผู้นั้นต้องตายผู้ใดปรุงแต่งผู้ นั้นต้องดับแต่ตถาคตไม่เคยเกิดไม่เคย ตายตถาคตหมายถึงพุทธะคือใจที่ไม่ปรุงแต่ง ไม่เคยเกิดไม่เคยตายเพราะไม่เคยเกิดไม่ เคยจึงไม่ยึงไม่ดับเมื่อไม่เกิดก็ไม่ดับ ตถาคตหายตัวไปเป็นหนึ่งเดียวกับธรรมชาติ เท่านั้นเองเป็นหายตัวไปเป็นหนึ่งเดียว กับธรรมชาติอยู่ในทุกที่ที่ได้มีความว่าง ไปเป็นหนึ่งเดียวกับความว่างในธรรมชาติ นั้นจึงอยู่ในทุกที่ไปเป็นหนึ่งเดียวกับ แสงแดดไปเป็นหนึ่งเดียวกับต้นไม้ภูเขาไป เป็นหน่งเดียวกับลมไปเป็นหนึ่งเดียวกับ ดินไปเป็นหนึ่งเดียวกับน้ำไปเป็นหนเดียว กับอากาศไปเป็นหนึ่งเดียวกับในร่างกายจิต ใจของทุกสรรพสัตว์ทั้งหลายที่มีความ ว่างตถาคตไม่ได้ตายแล้วก็ไม่ได้เพราะไม่ ได้เกิดจึงไม่ได้ตายเพราะว่าไม่มีรูกถูก ต้อง เพราะ ฉะนั้นใจที่แท้จริงเนี่ยก็คือเป็นตัวรู้ เป็นความว่างกล่าวที่มีอยู่ในจักรวาลที่ ว่างทีนี้ที่ยังก็จะแผ่ไปทั่วหมดใช่ม ฮะนั่นแหละที่สุดแล้วมันจึงเหลือแต่ความ เมตตาเพราะมันมีแต่แผ่ความว่างไปเป็น อานันต์ ทุกทิศทุกทางไม่มีที่สุดไม่มีประมาณมัน จึงมีแต่ความเมตตาเเป็นความปรุงแต่งเป็น ความรักความเกลียดชังแล้วมันเลยกลายเป็น เมตตาไม่มีที่สุดไม่รมานเพราะมันเป็นความ ว่างที่แผ่ไปไม่มีขอบเขต ไพศาลที่หลวงปู่ดุลใช้คำว่ามหาสุญญตา ว่างเวิ้งว้างเป็นหนึ่งเดียวกับจักรวาล ที่ไม่มีขอบเขตไม่มีตัวตนไม่มีรูปร่างไม่ มีอะไรใจเข้า ใจแต่ทีนี้คือเข้าใจที่ท่านพูดเนี่ยนะฮะ ว่าใจเนี่ยเป็นความว่างเปล่าที่อะไรแต่ แล้วโยมจะปฏิบัติตนโยม ไงก็เราเนี่ยอย่าไปเป็นธรรมชาติฝ่ายปรุง แต่งซะสิมันก็จะเป็นธรรมชาติฝ่ายไม่ปรุง แต่ง เองง่ายนิดเดียวเราอย่าไปเป็นธรรมชาติ ฝ่ายปรุงแต่งอย่าไปเป็นธรรมชาติฝ่ายปรุง แต่งอย่าไปเป็นตัวนี้อย่าไปหลงปรุงแต่ง อย่าหลงเอาตัวเราไปเป็นไปปรุงแต่งอย่าเอา หลงเอาตัวเราไปคิดนึกตึกตองดิ้นรนค้นหา พยายามจะให้เป็นอะไรเพราะมันเป็นธรรมชาติ ฝ่ายปรุงแต่งเสี้ยววินาทีเดียวที่เรา เนี่ยยังเอาตัวเราเข้าไปคิดคิดๆๆตึกตอง ดิ้นรนค้นหาวิเคราะห์วิจารณ์วิจัยที่หลวง ปู่ดูอตุโลว่าแค่เสี้ยววนิเทียเดียวที่ ที่เอาตัวเราไปคิดเนี่ยก็ทำลายธรรมชาติ ของตัวเราไปซะแล้วเพราะเรากายเป็น ธรรมชาติฝ่ายปรุงแต่งซะ แล้วถ้าเราเห็นธรรมชาติฝ่ายที่ปรุงแต่งก็ ปล่อยเป็นธรรมชาติฝ่ายปรุงแต่งไปแต่เรา ไม่เป็นธรรมชาติฝ่ายปรุงแต่งนั้นได้แต่ เป็นผู้เห็นธรรมชาติฝ่ายปรุง แต่งได้แต่รู้เห็นธรรมชาติฝ่ายปรุงแต่ง แต่ไม่เอาตัวเราไปเป็นสังขารปรุงแต่งไป คิดปรุง แต่งเสี้ยวนิทีเดียวที่เราคิดปรุงแต่ง ขึ้นมาทำลายสภาพเดิมของตัวเราไปคือ จักรวาลเดิมแล้วคือความไม่ปรุง แต่งแต่ไม่ใช่ว่าเราพยายามดับตัวเราให้ ไม่คิด เพอถ้าเราพยายามไปดับตัวเราให้ไม่คิดตัว เราก็จะกลายไปเป็นตัวพยายามที่เป็นสังขาร ปรุงแต่งเราเพียงแต่เห็นว่ามันมีความคิด นึกตึกตองดิ้นรนอะไรก็ตามภายในจิตใจมันุ ใชตัวเราทั้งหมดเพราะมันเป็นเป็นธรรมชาติ ฝ่ายปรุงแต่งส่วนเรามันคือธรรมชาติฝ่าย ไม่ปรุงแต่งได้แต่รู้เห็นธรรมชาติฝ่าย ปรุงแต่งเท่านั้นแต่เราปรุงแต่งไม่ได้ คือให้รู้ให้รู้ว่าอันเนี้ยมันเป็นของมัน ที่มันเกิดขึ้นมาเองอืถูกต้องมันเป็น ธรรมชาติที่มันมันมันปรุงขึ้นมาตั้งแต่ เกิดมาะจนกระทั่งตายให้เห็นธรรมชาติที่ ของมัน น่ะแปรเปลี่ยนไปอยู่เรื่อยๆอยู่เรื่อยๆ แล้วก็ ไม่ต้องไปคิดถึงเรื่องอะไร เวลาให้ให้คิดดว่ามันก็ต้องเป็นอย่าง เงี้ยจะเห็นผู้คิดเนี่ยผู้ที่ตัวเราผู้ กำลังคิดเนี่ยไม่ใช่ตัวเราอืมันเป็นตัว สมมติเพราะมันเป็นธรรมชาติฝ่ายปรุงแต่ง เป็นร่างกายเป็นจิตใจเป็นตัวสมมติของเรา ชั่วคราวเดี๋ยวก็แตกดับทำลายไปแต่เราแท้ จริงอ่ะคือผู้ที่เห็นตัวเราผู้กำลังคิดเห ต้องไปเห็นที่ตัวคิดที่เหตัวเราผู้กำลัง คิดเนี่ยเป็นาฝ่ายปรุงแต่งกำอแต่โยมเนี่ย กำลังเอาตัวเราเนี่ยไปเป็นผู้คิดไปเป็น ธรรมชาติไปปรุงแต่งมันตงกันข้าม อทำยังไงดี อ่ะก็ต้องเห็นตัวเราขณะจิตที่ตัวเราเนี่ย เอาตัวเราไปคิดว่าอันเนี้ยไอ้ตัวเราผู้ กำลังคิดเนี่ยเป็นธรรมชาติฝ่ายปรุงแต่ง แต่เราเป็นผู้เห็นตัวเราที่กำลังคิดไอ้ ตัวเราที่มันเห็นตัวเรากำลังคิดเป็นเป็น ธรรมชาติฝ่าไม่ปรุงแต่ง ออพอแต่เข้า ใจเราจึงไม่มีหน้าที่อะไรไปพยายามไปดับ ตัวเราผู้กำลังคิดอืเพราะตัวเรามันมี 2 ตัวคือตัวสมมุติกับตัววิมุตติไอ้ตัว สมมุติมันต้องยังคงอยู่เพราะมันเป็นขันธ์ 5มมันยังไม่ตายรอจกว่ามันจะตายซะก่อนมัน ได้แตกดับไตัวสมมุติอ่ะเราไม่มีหน้าที่ไป ฆ่ามันเราจึงไม่มีหน้าที่ไปทำลายมันแต่ ให้เราเนี่ยเป็นผู้เห็นมันเพราะเมื่อเรา อ่ะเป็นผู้เห็นธรรมชาติฝ่ายปรุงแต่งตัว เราก็จะเป็นธรรมชาติฝ่ายไม่ปรุง แต่งแค่อยเข้าใจมันอย่างเงี้ยเี่โยมกำลัง เอาตัวเองไปตรุงแต่งขณะเนี้โยมกำลังเอา ตัวเองไปคิดนึกตึตอนที่ลนหาเหตุผลเอาตัว เองไปปรุงแต่งโยมก็ตกไปเป็นธรรมชาติฝ่าย ที่เป็นปรุงแต่งที่เป็นสังขารมันอย่าง เงี้โยมมดูดิถ้าโยมเห็นคนอื่นก็กำลังปรุง แต่งเนี่ยเปรียบเหมือนคนอื่นกำลังนั่ง ปรุงแต่งอยู่เกำลังปรุงแต่งทำกิริยาอย่าง โยมดิ้นรนค้นหาวิเคราะห์วิจายวิจัยพยายาม จะปล่อยวางพยายามจะหาหนทางปล่อย วางคนที่ดิ้น รนคนที่ดิ้นรนค้นหานั่นน่ะมันเปียบเหมือน เป็นตัวสมมติของโยมเป็นตัว สมมติแต่โยมเนี่ยกลับไปเป็นผู้เห็นตัว สมมติที่กำลังปรุงแต่งโยมก็เลยไปกลายเป็น ไปเห็นตัวผู้กำลังปรุงแต่งตัวเราก็เลยไม่ ได้เป็นผู้ปรุงแต่งเพราะไปเห็นไปเห็นตัว ผู้ปรุงกำลังปรุงแต่งแต่ถ้าโยมน่ะกลับมา นั่งปรุงแต่งซะเองิรนค้นหาวิเคราะห์ วิจารณวิจัยหาพยายามค้นหาเหตุผลพยายามจะ ปล่อยวางตัวเองโยมกลายเป็นตัวปรุงแต่ง แล้วโยมก็เลยไม่เห็นตัวเองได้หรอกเพราะ โยมเอาตัวไปเองไปปรุงแต่งแล้วไม่จะเห็น ตัวเองได้ยังไงอ่ะแตมันต้องเห็นเหมือนกับ คนอื่นก็ปรุงแต่งแล้วเราไปเป็นผู้เห็นเขา เขาเลยเป็นผู้ปรุงแต่งแต่เราเป็นผู้เห็น เขาแต่เราเป็นผู้ปรุงแต่งซะเองแล้วเราจะ ไปเห็นได้ยังไงพอไอความปรุงแต่งมันมาตก อยู่กับตัวเราซะเองซะแล้วเนี่ยเราไม่ได้ ไปเป็นผู้เห็นซะแล้วเรามาเป็นผู้ปรุงแต่ง เราเลยพ้นจากสภาพการเป็นผู้เห็นเรามาเป็น ผู้คิดซะแทนพ้นจากสภาพเป็นผู้รู้มาเป็น ผู้คิดมันก็เลยเป็นผู้ปรุงแต่งพเรังคิด สิ้นรนค้นหาหาเหตุหาผลหาถูกหาผิดหาวิธี ปล่อยวางหาวิธีช่วยตัวเราเองหาวิธีที่จะ หยุดหาวิธีจะทำไงให้เราเสิ้นปรุงแต่งถ้า อย่างเงี้เราก็ปรุงแต่งไม่เลิกเรากลาย เป็นธรรมชาติไปปรุงแต่งพอเราไปเป็นปรุง แต่งซะแล้วเราหมดโอกาสที่จะเป็นธรรมชาติ ฝ่ายไม่ปรุงแต่งเพราะมันอยู่ในขณะจิต เดียวกันไม่ได้ เหมือนกับที่บอกว่าเสื้อดำกับเสื้อขาว เนี่ยมันจะอยู่ในขณะจิตเดียวกันไม่ ได้โยมต้องเปลี่ยนสถานะยือที่เออต้อง เปลี่ยนสถานะไปใส่เสื้อขาวเออมันถึงจะ เป็นเสื้อขาวนโยมไม่เปลี่ยนสถานะโยมกำลัง จะดันเอาเสื้อดำเนี่ยให้มันเป็นเสื้อขาว ให้ได้มันติดมานานมันก็พยายามที่จะเออ แล้วมันยังไม่ค่อยไม่ค่อยจะ [เพลง] คือมันไม่วางเฉยที่จะดูไอ้ตัวเยสภาวะที่ มันเปลี่ยนแปลงไปเรื่อยๆถ้าโยมยังหาวิธี ที่จะวางเฉยแบบนั้นน่ะเก็ยังปรุงแต่งไม่ เลยก็ยังปรุงแต่งไม่ เลยรำคาญช ช้าใจทำไมหัวมันช้ามาแล้วทำไมไม่หยุดแต่ง ซะลถ้าเหยุดได้หยุดแล้วตอนนี้มันยังไม่ก็ อยากหยุดอยากหยุดอยากหยุดสิก็หยุดไป เลยทำไมต้องอยากหยุดก็ยังนั่งปรุงแต่งไม่ เลิกยังยังพยายามจะปแต่งหายเหตุผลแล้ว ทำไมยหายเหตุผลน่ะอยู่ทำไมก็หยุดหายเหตุ ผลซสิหยุดแกงใจคน อื่นแล้วทำไมยังยังยังยังยังยังไม่หยุดหา เหตุผล เราต้องที่รู้ว่าการเข้าไปหาเหตุผลเป็น ธรรมชาิมันหลงเขเป็นธรรมชาติฝ่ายปง แต่งทำไมยังไม่หยุดหาเหตุผลอ้าตอบตรงนี้ ิ เพราะอะไรจึงยังไม่ไม่หยุดดิ้นรนค้นหาถ้า ยังเป็นดิ้นรนค้นหายังหาเหตุหาผลยังเป็น ธรรมชาติไปปรุงแต่งเรื่อยไป ทำไมถึงไม่หยุดิ้รนค้นหาคมันยังทำไม่ได้ ตงเนี้ยว่าที่จะหยุดยังไงมันยังทำไม่ ได้ก็ไม่ทำอะไรไม่ต้องก็ดูไอ้ตัวนี้มัน เป็นเฉยๆมันสภาวะก็ไม่ต้องดูด้วยก็ไม่ ต้องทำอะไรไม่ต้องทำอะไรเฉยๆมันไปเรื่อย มันจะเพจะทำก็เท่ากับปรุงแต่งอจะบอกพอย่า ไปทำหยุดมันก็เทกับปรุงแต่งก็ไม่ต้องทำ อะไรอยู่เฉยๆ ให้สภาวะนี้มันเปลี่ยนไปเรื่อยๆก็ไม่ต้อง ไปทำอะไรอ้าพูดอีกก็ถูก อีกพูดอีกก็ถูกอีกไหนบอกว่าไม่ รู้คือที่บอกไม่รู้นั่นคือมันอ่าใช่อย่าง ที่ท่านว่ามันหาวิธีที่จะให้ให้มันคือมัน เคยที่จะมาดูใจดูทำไอ้นนทำไอ้นี่มันเคย แล้วมันก็รู้สึกว่ามีความรู้สึกว่าเอ๊ะ ถ้าเผื่อว่าเราอยู่เฉยๆดูไอ้สภาวะที่มัน เป็นไปของมันเองอะไรอย่างเงี้ยโดยที่ว่า ไม่ต้องไปคิดอะไรทั้งสิ้นน่ะเออมันจะเป็น ยังไงก็เป็นเรื่องของมันอะไรเงี้ยมันรู้ สึกมันเหมือนไม่ได้ทำอะไรเก็ทำมันเป็น ปรุงแต่ง หมดแล้วมันก็จะอยู่เฉยๆไม่ต้องทำอะไรอก็ ทำอะไรมันปรุงแต่งหมดไง อืแล้วจะนั่งอยู่ อาจาร พี่ พี่มันอาจจะแก่ละ [เพลง] ช้าก็ไปทำอะไรมันปรุงแต่งหมดออืแล้วบอก ว่าไม่ทำอะไรก็เฉยๆกันไปเรื่อยไอ้สภาวะ ที่มันจะเป็นในกระชั่งมันมันให้มันเป็น ของมันไปตามนั้นน่ะนั่นแไม่ต้องไปคิดไป ว่าเราจะต้องปฏิบัติยังไงไม่ต้องอะไรก็ อะไรทสเถยๆไปเลยอืก็พูดดีก็ถูกอี ถูกต้องทั้งหมดที่ พูดไม่ผิด เลยแล้วมันหายเหนื่อย ไม่ว่าอะไรคะแล้วมันหายเหนื่อย [เพลง] มมันเบา ๆยเฉยๆก็ดีไม่ต้องไปคิดถึงอะไรเลย เไปคิดถึงอะไรมันก็เป็นปรุงแต่ง ิท่านท่านรู้สึกท่านจะเข้ามาให้โยมได้ เข้าใจ คิดมันอยากจะคิดมันอยากจะนึกอยากจะดิ้นรน จะค้นหาปล่อยมันเลยมันอยากจะคิดยังไงก็ ได้เพราะอะไรมันเป็นธรรมชาติฝ่ายปรุงแต่ง ปล่อยให้มันเป็นไปของมันอย่างที่มันเป็น ไม่อยากจะคิดอยากจะนึกอยากจะดิ้นรนค้นหา ก็ปล่อยมันเลยช่างมันมันจะคิดยังไง ก็มันจะคิดมันจะดิ้นรนจะค้นหาปล่อยมันเลย เพราะมันเป็นธรรมชาติปปวปรุงแต่งช่างมัน เลยมันอยจะคิดอยจะดิ้นรนอย่าค้นหาช่างมัน เลยเห็นมันอยู่นี่ช่างมันเพราะมันเป็น ธรรมชาติฝ่ายปรุงแต่งช่างมันมันเกิดขึ้น เองได้มันก็ดับมันไปเองได้ธรรมชาติไปปรุง แต่งมันเกิดเองได้มันก็ดับนไปเองได้ช่าง มั้คิดอย่างงี้เหมือนใจมันอยู่มันเหนือ กว่าเหนือกว่าไอ้ตัวความคิดที่ปรุงแต่ง อะไรตไหร่รก็นี่แที่ท่านพบบอกว่าภพใจภพ ธรรมเราควรพูดเองอ้าถ้ามันมันเริ่มปรุง แต่งมีใจมันเลยเหนือกว่ามันลอยตัวเป็น อิสระมันึงกับเป็นความว่างจักรวาลความคิด ไม่ติดอยู่ในใจได้มันเหมือนอยู่ห่างกัน ไกล โพ้นนี่ไงพบใจพบ ธรรมก็พุทเองอ่ะมันเหมือนใจเป็นความว่าง เปล่าอยู่คนละที่กับความคิดปรุง แต่งเหมือนความคิดปรุงแต่งมันลอยอยู่ไกล โพเป็นอิสระจัก กันความคิดปรุงแต่งอ่ะก็เหมือนกับที่พระ อรหันต์สาวกองค์สุดท้ายไปกลับทูลถามพ พุทธเจ้าว่ารอยเท้าที่เหยียบไปในอากาศอ่ะ จะมีรอย มั้ยที่โยมบอกความคิดปรุงแต่งมันเหมือน รอยอยู่ไกลๆจนใจมันเหมือนไม่มีอะไรแต่มัน เหมือนกับมันอยู่ห่างไกลกันมันไม่ติดกัน จะบอกว่าไกลแต่มันก็ใกล้กันแต่มันก็ไม่ ติดกันมันเหมือนกับเป็นคนละส่วนกันมันก็ เหมือนกับว่าความคิดปรุงแต่งเนี่ยมันเป็น คมันเป็นความคิดอยู่ในใจที่ว่างเปล่านั่น แหละเหมือนกับรอยเท้าที่เหยียบไปในอากาศ อ่ะย่อมมีรอยหรือเปล่า ล่ะพุทธเจ้าก็ตรัสว่า รอยเท้าที่เหยียบไปในอากาศย่อมไม่มีรอย ฉันใดความคิดปรุงแต่งทั้งหลาย เย่อมไม่สามารถประทับลอยไว้ในใจที่ว่าง เป่า ได้ก็ไม่มีที่ไม่มีที่เหยียบมันว่างสมด [เพลง] มันอย่าจะคิดอย่าจะนึกจะดิ้นรนค้นหาก็ ปล่อยมันไป มันเห็นมันช่างมันมันเป็นเพียงรอยเท้าที่ เหยียบไปในอากาศในใจที่ไม่ปรุงแต่งเท่า นั้น [เพลง] น่ะเราไม่ได้ไปทำลายธรรมชาติฝ่ายปรุงแต่ง ไม่ได้ไปทำลายรอยทเท้าไม่ต้องไปลบรอย เท้าแต่มันหายไปเองมันเกิดขึ้นเองแล้วก็ หายไป เองดับไปเองในความง่าว นั้นคามพูดใกมพูดใกลมมีความรู้สึก อไอ้ตัวนี้มันถ้าจะร้องไห้มันก็มีความมัน ก็เป็นของ มันก็มันเป็น ไปอันนี้ คือมันมีความอยู่เหนือกว่าไอ้ที่ที่ที่ คิดมันไปรู้ว่าคิดว่าไอ้ตัวเนี้ยมันกำลัง ใจอย่างนั้นอย่างงนี้อะไรเพราะฉะนั้นมัน มีตัวที่ไปรู้ไอ้ตัวนี้อีกตัวนึง ไอ้ตัวที่ไปรู้ตัวเนี้มันมี อยู่มันอยู่ห่างอยู่เหนือกว่าไอ้ตัวตัว ที่ไปคิดมีอีก ตัวมันไม่มันก็มันก็บอกไม่ถูก [เพลง] อ่ะตัวที่มันรู้ว่าในความปรุงแต่งปรุง แต่งอยู่ในความไม่ปรุงแต่งนั่นน่ะมันเป็น ตัวสติสมาธิปัญญาในขันธ์ 5 ที่ยืมมา ใช้ยืมขันธ์ 5 มาเป็นตัวสังเกตไว้ ใช้เลยมาสังเกตเห็นว่าใจเป็นความว่าง เปล่าที่ไม่ปรุงแต่งหรือเรานั่นแหละเป็น ใจที่ว่างเปล่าใจเรานั่นแหละเป็นความว่าง เปล่าที่ไม่ปรุงแต่งแต่ขันธ์ 5 เขาก็คง ปรุงแต่งของเคไปแต่มันอยู่คนละส่วนกับใจ ที่ว่างปล่าไอ้ตัวที่สังเกตเห็นเนี่ยมัน เป็นตัวสติปัญญาของขันธ์ 5 ที่ยืมมา ใช้ก็เห็นมันไปอย่างเงี้ยรู้ไปอย่างเงี้ย จกระทั่งมันกลายไปเป็น ใจที่ว่างเว่างเปล่าที่รู้ตัวมันเองคือ รู้ว่าตัวมันน่ะว่างเปล่าและก็รู้ว่ามี สิ่งที่ปรุงแต่งเกิดดับอยู่ในตัวมันเอง ไอ้ตัวสติปัญญาที่เป็นตัวสังเกตมันจะค่อย ๆเลือนหายไปเหลือแต่ใจที่รู้เท่านั้นเอง คือรู้ว่าตัวมันเองเป็นความว่างเป็นหนึ่ง เดียวกับจักรวาลแล้วเป็นความว่างเวิงว่าง ไพศาไม่มีขอเขตไม่มีตัวตนไม่มีรูปร่าง เป็นมหาสุญญตา แต่ขันธ์ 5 ความคิดปรุงแต่งมันจะปรุงแต่ง ดีปรุงแต่งชั่วเป็นกุศลอกุศลอะไรก็ตามมัน ก็เหมือนรอยเท้าที่เหยียบไปใน อาการย่อมไม่ปรากฏร่องรอยไม่มีหน้าที่เรา ที่จะไปรบรอยเท้าแอากาศไม่ใช่หน้าที่ เราไม่ใช่หน้าที่เราจะต้องไปทำอะไรกับ สิ่งที่ปรุงแต่ง นั้นเพราะเาเกิดขึ้นเองเก็ดับของเไปเองเ เกิดขึ้นมาจากความไม่มีอะไรในความว่าง เปล่าเคก็ดับหายไปในความว่าง เปล่าความรู้สึกว่าตัวเราเป็นผู้ดูผู้รู้ ผู้เห็นนั่นแอีกตัวนึงตัวนี้เป็นวิญญาณ ขันธ์เมื่อเอาตัวเราไปเป็นผู้รู้สึกผู้ดู ผู้รู้ผู้เห็นผู้เข้าใจไอ้ตัวเนี้ยเป็น ตัวววิขารมันต้องรู้มันรู้เสร็จแล้วมันก็ ส่งต่อเวทนาส่งต่อสัญญาส่งต่อสังขารมัน เลยรู้ทั้งเห็นทั้งเข้าใจทั้งคิดตึกตอง ไอ้ตัวเราที่ไปรู้อะไรทั้งรู้ทั้งเห็น ทั้งเข้าใจและคิดตึกตองเนี่ยมันเป็น วิญญาณ ขันธ์มันก็จะอย่างเงี้ยตลอดไปไอ้วิญญาณ ขันธ์เนี่ยมันก็เลยทำหน้าที่ทั้งรู้ทั้ง คิดทั้งเข้าใจจทั้งหาเหตุหาผลทั้งรู้ทั้ง เข้าใจทั้งวิเคราะห์อยู่ในใจที่ว่างกลา เพราะวิสุดท้ายมันก็เลยปล่อยวางไปถึง วิญญาณขันธ์คือตัวเรานี่แที่รู้สึกว่าตัว เราเป็นผู้รู้แล้วตัวเราเป็นผู้เข้าใจและ ตัวเราเป็นผู้คิดตึกตองตัวเราทั้งรู้ทั้ง เห็นทั้งเข้าใจและคิดตึกตองที่สุดแท้จริง มันเป็นวิญญาณขันธ์ที่มันไปรู้อะไรเสร็จ แล้วมันก็ส่งต่อเวทนาส่งต่อสัญญาส่งต่อ สังขารมันเลยทั้งรู้ทั้งเห็นทั้งเข้าใจ ทั้งคิดได้ปรุงแต่ง ได้เมื่อเราเห็นไอตัวเนี้ยวิญญาณขันธ์ เนี่ยมันทั้งรู้ทั้งเห็นทั้งปจทั้ง วิเคราะห์จุ๊กิกจุ๊กิกจุกิตัวเนี้ยมัน เป็นขันธ์ 5 ที่เราดับไม่ได้เราเห็นมันจะ ถึงตัวสุดท้ายขันธ์ 5 คือถึงวิญญาณขันธ์ มันก็เลยเป็นขันธ์ 5 เต็มรูปคือเห็นตั้ง แต่รูปเวทนาสัญญาสังขารวิญญาณคือเห็นหมด ทั้ง 5 ขันธ์มันเกิดเกิดดับๆอยู่ในใจที่ ว่างเปล่าไอ้ตัวเกิดเกิดดับๆก็คือไอ้ตัว ที่มีความรู้สึกก็เป็นตัวเรานี่แหละที่ไป รู้ไปเห็นอะไรไปได้ยินอะไรไปเห็นรูปไปได้ กินไปรู้รสไปรู้สัมผัสไปรู้ธรรมารมณ์แล้ว มันก็ทั้งรู้ทั้งเห็นทั้งเข้าใจทั้งจำได้ ว่าอะไรเป็นอะไรไอ้ตัวเนี้ยมันเป็นวิญญาณ ขันธ์ที่รู้เสร็จแล้วก็ส่งต่อเวทนาสัญญา สังขารแล้วก็ส่งต่อวิญญาณตัวใหม่เรื่อยๆ ไปที่ทั้งรู้ทั้งเห็นทั้งเข้าใจทั้งรู้ ทั้งเห็นทั้งเข้าใจทั้งวิเคราะห์ได้ตัว นี้มันเป็นตัววิญญาณขันธ์ทำงานร่วมกับ เจตสิกวิญญาณขันธ์เนี่ยมันคือจิต ส่วนเวทนาสัญญาสังขารที่ทำงานร่วมกับ วิญญาณขารหรือทำงานร่วมกับจิตเเรียกว่า เจตสิกเจตสิกกับจิตมันหรือวิญญาณขันธ์ เนี่ยมันเกิดพร้อมกันดับพร้อมกันทำงาน ร่วมกันเพราะอภิธรรมเจึงจึงกล่าวว่ารูป จิตเจตสิก นิพพานรูปคือร่างกายจิตก็คือวิญญาณขันธ์ เจตสิกก็คือเวทนาสัญญาสังขารงั้นเมื่อจิต ไปรับจิตหรือวิญญาณขันธไปรับรู้อะไรทงตา หูจมูกลิ้นกายใจก็จะต้องทำงานร่วมกับ เจตสิกคือเวทนาสัญญาสังขารคือทั้งรู้ว่า สิ่งนั้นเนี่ยถูกใจหรือไม่ถูกใจถ้าถูกใจ ก็เป็นสุขเวทนาถ้าไม่ถูกใจก็เป็น ทุกขเวทนาถ้าเป็นกลางๆก็เป็นอทุกสมสุข เวทนาไม่ว่า จะไปรู้อะไรวิญญาณขันธ์จะรู้อะไรมันจะ ต้องสิ่งนั้นเ่ะถูกใจหรือไม่ถูกใจหรือ เป็นกลางๆเสมอไปเพราะว่าจะต้องเกิดเวทนา เกิดสัญญาเกิดสังขารรู้ว่าอะไรเป็นอะไร แล้วก็สามารถวิเคราะห์วิจารณ์วิจัยอะไร ได้มีความรู้ความเห็นความเข้าใจมันทำงาน ร่วมกันมันจะเกิดเป็นมนุษย์ได้ที่มีความ รู้ความสามารถปราดเปลืองก็เพราะว่านี่แะ จิตหรือวิญญาณขันธ์เนี่ยมาทำงานร่วมกับ เจตสิกนั่นเองมันเลยสามารถทั้งรู้ทั้ง เห็นทั้งเข้าใจทั้งวิเคราะห์วิจารณ์วิจัย เลยเป็นคนที่ฉลาดเฉลียวปาดเปี่ยวเตัว เนี้ยยิ่งคนไหนที่มันรู้เห็นแล้วก็เป็นคน ที่ช่างสังเกตจดจำเรียนรู้ทำความเข้าใจ วิเคราะห์วิจารณ์วิจัยก็เลยเกิดเป็นคนที่ ฉลาดเหนือ คนแต่ก็คงปล่อยให้ขันธ์ 5 เนี่ยซึ่งเป็น วิญญาณขารทำงานโลกเจตสิกเนี่ยมันก็เกิด เกิดดับดับอยู่ในใจที่ว่างเปล่าที่ไม่ ปรุงแต่งนันะแต่มันน่ะยิ่งยิ่งรู้ยิ่ง เห็นยิ่งวิเคราะห์ยิ่งวิจารณ์ยิ่งเข้าใจ มันยิ่งฉลาดปากเสืองแต่มันก็ปะเสืองอยู่ ในใจที่ว่าเปล่าแต่มานฉลาดปะเสืองไก็ดมัน มาช่วยเพียงแต่ทำให้ตัวมันเนี่ยหลุดพ้นไป ได้ไม่เป็นหลงติดเอาตัวเราไปเป็นสังขาร ปรุงแต่งไปเป็นขันธ์ 5 หลุดพ้นจากขันธ์ 5 ไปเลยเป็นใจที่ว่างเปล่าที่ไม่มีผู้ยึด ไม่อาจจะยึดอะไรได้เพราะว่าใจมันมันปรุง แต่งไม่ได้มันเลยยึดอะไรไม่ได้ที่ิจะยึด อะไรได้มันต้องเอาขันธ์ 5 มาปรุงแต่งจะไป ยึดอะไร ได้พูดใกล้ๆใหพูดใกล้ๆมขณะขณะที่ท่านพูด เนี่ยนะมันมันมีความรู้สึก ว่าที่ที่เราไปคิดว่าเป็นตัวเราเพราะว่า มันเป็นตัวเราเี่ตรงเนี้ยทั้งหมดเป็นตัว เราแต่พอท่านพูดถึงเรื่องว่าจิตเจตสิกอ่า มันทำงานร่วมกันกับเวทนาสัญญาสังขารเนี่ย มันรู้สึก ว่ามันเป็นอีกส่วนหนึแล้วไปเข้าใจจที่ว่า ตัวเองคิดว่าเป็นตัวเราก็เพราะว่ามันไป เห็นไอ้ตัวรูปนี่แหละทั้งหมดเนี่ยเป็นตัว เราแต่พอแยกออกมาแล้วเนี่ยจริงๆแล้วก็ เป็นตัวทำงานของขันธ์ 5 ทั้ง หมดถูกต้องแล้วมันเป็นกระบวนการของขันธ์ 5 ซึ่งธรรมชาติสร้างมาให้ฉลาดปาดเปลืองมาก นั่นแหละ เพราะฉะนั้นนะความรู้สึกว่าตัวเราตัวเรา ตัวเราที่ไปรู้ไปเห็นทตัวเราวิเคราะห์ตัว เราคิดตัวเราตัวเราเป็นผู้คิดตัวเราเป็น ผู้ตึกตัวเราเป็นผู้ตองตัวเราเป็นผู้เข้า ใจล้วนแต่เอวิญญาณขันธ์เป็นวิญญาณขันธ์ทำ งานร่วมกับเจตสิกทั้งหมดเป็นขันธ์ 5 ทั้ง หมดเมื่อเราเห็นจนถึงที่สุดคือตัวเราเป็น ขันธ์ 5 เลยตัวเราไปก็เป็นความว่าง่า [เพลง] มันก็เปรียบเหมือนอย่างเงี้ยโยมนั่งโยม เอาตัวเองนั่งนั่งเก้าอี้เแล้วโยมดดรอบ ตัวเองออกไปเลยตัวเองออกไปทุกทิศทุกทาง กลายเป็นอะไรเป็นความว่างนั่นแเลยความรู้ สึกเป็นตัวเราออกไปนอกตัวเราแค่นั้นแหละ เป็นความว่างงั้นโยมเข้าใจว่าความรู้สึก จิดเป็นตัวเราในใจมันเป็นวิญญาณขันธ์เป็น ขันธ์ 5 ซะแล้วเมื่อเข้าใจจนถึงที่สุดของ ขันธ์ 5 คือถึงวิญญาณขันธ์เสแล้วที่ทำงาน โลกเจตสิกถึงจะปุงเป็นตัวเราได้ต่อให้มัน จะปรุงเป็นตัวเราไงก็ตามแต่มันก็เป็น เพียงขันธ์ 5 เราเข้าใจซียแล้วว่ามันเป็น ขันธ์ 5 มันเป็นเพียงแค่ปรุงแต่งเป็นของ สมมุติเกิดๆดับๆไม่ใช่มีตัวตนจริงๆจังๆ เมื่อเข้าใจจนถึงที่สุดแล้วเลยความรู้สึก ว่าเป็นตัวเราออกไปมันก็เลยกลายเป็นความ ว่างนั่นแมันจึงพบพบใจที่เป็นความ ว่างเพราะมันสิ้นความยึดถือตัวเราที่ปรุง เป็นตัวเราเพราะมันเห็นว่าสิ่งที่ปรุง เป็นตัวเรามันคือวิญญาณขันธ์ทำงานร่วมกับ เจตสิกคือเวทนาสัญญาสังขารแล้วก็ส่งต่อ วิญญาณตัวต่อๆไปต่อให้มันจะปรุงยังไงก็ ตามเป็นตัวเราเป็นผู้รู้ตัวเราเป็นผู้ เห็นตัวเราเป็นผู้คิดตัวเราเป็นผู้ึกตึก ตองตัวเราเป็นผู้วิเคราะห์วิจารณ์วิจัยย ไงก็ตามแต่เราเห็นว่าทุกตัวเราทั้งหมด เป็นวิญญาณขันธ์ทำงานร่วมกับเจตสิกเป็น ขันธ์ 5 มันก็หมดความหมายกับใจไปเพราะมัน เป็นปรุงแต่งทั้ง หมดเราไม่ต้องไปคิดฆ่าเขาไปทำลาย เขาเจะต้องทำของเขาไปอย่างนั้นตลอดถูก ต้องเราจึงมี 2 ตัวอยู่กับตัวสมมติคือตัว ที่เราสมมติว่าเป็นเราไว้เราเป็นผู้รู้ เราเป็นผู้เห็นเราเป็นผู้เข้าใจเราเป็น ผู้รู้แจ้งนั่นน่ะเราเห็นว่ามันเป็นตัว สมมติแต่มันช่วยให้เราถึงตัววิมุตติคือใจ ที่สิ้นความปรุงแต่งคือสิ่งที่เลยตัวเรา ไปเลยใจที่ปรุงแต่งเป็นตัวเราก็กลายเป็น ความว่างเราจึงไปพบความว่างที่มันเลยความ รู้สึกว่าเป็นตัวเราไปนั่นน่ะคือ ใจซึเรียกว่าเป็นวิมุตติมันอยู่ด้วยการ วิมุตติกับ สมมุติแล้วเราก็เข้าใจแล้วก็เอาตัวสมมุติ มาใช้งานเพราะตัววิมุตติมันไปทำงานในไม่ ได้เรายังไม่ตายก็ตัวสมมุติทำงานไปเป็น กำลังความสามารถเกื้อกูลตนเองให้เข้าใจ จิตที่ต้องทำจบแล้วไม่ยึดแล้วไม่มีตัวผู้ มายึดเพราะตัวผู้จะยึดได้ต้องเป็นวิญญาณ ขันธ์บวกกับเจตสิกเวทนาสัญญาสังขารวิญญาณ มันรึจะปรุงเป็นตัวเรายึดอะไรได้นนี่เป็น ตัวสมมติเราหลุดพ้นจากตัวสมมติแล้วไปเป็น วิมุตติเราก็ต้องกลับมาใช้ตัวสมมติทำ ประโยชน์ตนประโยชน์ท่านเกื้อกูลพุทธศาสนา เกื้อกูลโลกเกื้อกูลผู้อื่นในพ้นทุกข์ ภาระนี้ทั้งเรียกว่ากิจของตัวเองจบแล้ว แต่กิจของผู้อื่นยังต้องทำอยู่จนกว่าจะ ตายจากโลกนี้ไปไม่ได้ว่าตายจากโลกนี้ อย่างเดียวตายจากโลกทั้ง 3 ซึ่งเป็นโลก ล้วนแต่เป็นโลกที่ปรุงแต่งโลกนรกก็เป็น โลกปรุงแต่งเพราะปรุงแต่งทำบาปกรรมชั่ว จึงไปนรกโลกสวรรค์ปรุงแต่งทำกรรมดีจึงไป สวรรค์อืและทำคำดีขึ้นไปอีกก็มาเป็น มนุษย์สลับกันไประหว่างมนุษย์กับสวรรค์ ไม่ติดดีไม่ติดชั่วไม่ติดอะไร เลยเป็นใจที่ว่างเปล่าก็ไม่ต้องไปไหนใน 3 โลกชีวิตที่เหลือทำประโยชน์ตนประโยชน์ ท่านให้ตึงซึ่ง วิมุตติแลเอาสมมุติไปทำประโยชน์พระศาสนา พระพุทธศาสนาช่วยเหลือเืคุณผู้อื่นช่วย เหลือเเทพเทวดาอินพรมโยมดหนาคุมนุษคนทาน สรรพสัตว์ทั้งหลายที่ยังเวียนว่ายตายเกิด แผ่เมตตาให้เค้าอธิษฐานให้เคพ้นทุกข์พ้น ทุกข์พ้นทุกข์กายผู้ใดทุกข์กายอยู่ให้เ พ้นทุกข์กายเถิดผู้ใดทุกข์ใจให้เพ้นจาก ทุกข์ใจเถิดให้เพ้นจักความทุกข์กายทุกข์ ใจนั่นแหละเรียกว่าเป็นผู้เกื้อกูล โลกทำประโยชน์ท่านประโยชน์ตนแลประโยชน์ ท่าน นี่แหขันธ์ 5 ที่พ่อแม่ให้มามักว่า ประเสริฐสูงสุดแล้วคุณของบิดามารดาจึง เทียบเท่าคุณ หลาขันธ์ 5 นี้เอามาทำให้เกิดสติปัญญา หลุดพ้นจากสมมติที่เป็นตัวขันธ์ 5 ที่ เป็นรู้สึกเป็นตัวเรา ได้ไปสู่วิมุตคือใจที่วางเปล่าจากความ ปรุง แต่งน้อยคนนักที่เกิดมาแล้วจะเข้าใจอย่าง นี้เอาขันธ์ 5 ซึ่งเป็นสังขารมาใช้ ประโยชน์พาตนให้รอดพ้นกับสมมติคือตัว ขันธ์ 5 ที่ปรุงแต่งมีความรู้สึกเป็นเรา เป็นตัวเราตัวเราเป็นผู้รู้ตัวเราเป็นผู้ คิดตัวเราเป็นผู้เข้าใจตัวเราเป็นผู้รู้ แจ้งตัวเราเป็นผู้วิเคราะห์วิจารณ์วิจัย ตัวเราเป็นผู้ตึกตองล้วนแต่เห็นว่ามัน เป็นขันธ์ 5 คือเอาวิญญาณขันธ์มารู้แล้ว ก็ส่งต่อไปเวทนาสัญญาสังขารแล้วก็ส่งต่อ วิญญาณตัวต่อๆไปให้มีความรู้สึกว่าเป็น ตัวเราตัวเราตัวเราตัวเราแต่ตัวเรานี่แ เป็นตัวสมมติเอาตัวขันธ์ 5 มาใช้ปรุงแต่ง เป็นตัวเราเป็นผู้รู้เป็นผู้คิดผู้นึกึ เป็นผู้ตองผู้วิเคราะห์วิจารณวิจัยเพราะ ตัวสมมติมันคิดตึกตองได้วิเคราะห์วิจารณ วิจัยได้แต่ตัววิมุตติมันคิดตึกตองไม่ ได้เราจะถึงวิมุติได้ก็ต้องอาศัยขันธ์ 5 นี่แหละ ทำความเข้าใจจนปล่อยวางขันธ์ 5 ได้ หมดเราจึงต้องขอบคุณขันธ์ 5 ไม่ใช่เราไป ทำลายขันธ์ 5 ภาพที่พ่อกับแม่ให้มานี่ แหละต้องขอบคุณเขาไม่ใช่ไปทำลาย เขาอายุเท่าไหร่แล้ว เนี่ย 85 85 แล้วเมึงก็ยังพอช่วยเหลือเ กูลโลกได้ 85 แล้วทำมาทันเวลาพอ ดี 85 แล้วมาทัน เวลาคงเป็นวาสนาอยู่เพราะว่าพรุ่งนี้จะ กลับ แล้วอเอาไมคนอื่นเข ร อืมเอ้าสาธุสาธุ สาธุอยากลองก็ลองเหอะมันทุกข์มาหลายภพ หลายชาติเต็มที แล้วให้มันร้องไห้ภพชาตินี้เป็นภพชาติสุด ท้ายอย่าจะร้องเท่าไหร่ร้องไป เะขันธ์ 5 มันพาเราตกสูงตกต่ำไปตกนรกก็นา หลายภพชาติ ไปเป็นสัตว์เดรัจฉานไปทำบาปกรรมชั่วเป็น สัตว์เดรัจฉานเสษกสลกายหลายพพ ชาติแต่ที่สุดแล้วเราก็เอาคุณประโยชน์จาก ขันธ์ 5 เนี่ยมาพาเราให้คนทุกข์ได้เจะร้องก็ร้อง เยอะไม่อยากทุกข์มากมาหลายชาติแล้วร้องซ มันชาติสุด ท้ายไม่ต้องไปร้อง อีก y