许多人并不理解佛法的全貌，即使是那些跟随龙婆修行很久的人，也还是不理解佛法的全貌。他们按照自己的想法去修行，认为就应该这样修行，佛法就应该是这样的，涅槃也应该是这样的。于是就这样一直修行下去，不听从任何人的劝告。然后就自以为是地认为涅槃就是这样，大部分人会把“空”当做涅槃，然后紧抓着这种“空”的感觉不放。他们已经很久没有听闻佛法的全貌了，几年都没有听闻了，只是用“空”的心来听法，用“空”的心来做寺庙里的工作，用“空”的心来处理各种事务。 但是，这种“空”并不是从“我执”中解脱出来的空，不是从烦恼和欲望中解脱出来的空，也不是从执着中解脱出来的空，更不是从所执着的事物中解脱出来的空。他们只是用一种“空”的感觉，来取代了原本的执着。他们原本执着于丈夫、妻子、儿女、财产、房屋、地位、名誉、亲戚、朋友、土地，以及那些吝啬、嫉妒、占有欲等等，这些都没有放下。来到寺庙，就只是抓住“空”的感觉，认为一切都空空如也，无论做什么事，都用这种“空”的心去做，这样就不能理解佛法了，大家都是在不理解佛法的情况下相处的。 （举例）有些人从未听闻过佛法，例如信仰基督教的人，他们没有听过佛法，也没有这样修行过，这不能怪他们，因为他们从未接触过。但是，有些人明明听过佛法，却听不明白，就像今天早上有位施主说，她完全听不懂。 我讲法的时候，并没有把佛法的全貌都讲出来，而是根据前来请教的人的精神和智慧的层次来讲的。他们的根基有多深，我就讲多深。所以并没有讲解佛法的全貌是什么。每个人都按照自己的想法去做，很少有人能够理解佛法的全貌。 这样想来，即使出版再多的佛法书籍，这些书也只是佛法的某一个点，就像榴莲的一小瓣，而不是整个榴莲，不是完整的佛法。无论出版多少书，无论讲多少个音频，现在已经有上万个音频了，每一次讲法的内容，都需要放在一起来听，才能理解佛法的全貌。因为每一次讲法，都是根据当时前来听法的人的根基来讲解的，并没有讲解佛法的全貌。即使我讲解了佛法的全貌，大家也没有专心听，因为当我要讲解全貌的时候，他们就躲进自己内心的“空”里，保持沉默。当我要讲解全貌的时候，他们就躲进自己的内心，躲进自己的感觉里，躲进“空”和沉默里。所以听完之后，完全不知道我讲了什么。 每次都是这样，几十年过去了，每次讲完法，他们都不知道我讲了什么。因为当他们开始听法的时候，就躲进自己内心的“空”和沉默里。当他们离开我之后，就开始胡思乱想，谈论丈夫、孩子、孙子、财产、过去、未来，胡思乱想，胡思乱想地聊天，胡思乱想地打电话，整天都在胡思乱想。 那些精进修行的人，也不知道自己在修什么，也不知道这样修行要如何才能脱离痛苦。他们只是认为，如果慢慢地走，并专注于每一步，无论有没有念诵经文，专注于每一步，或者念诵“抬脚、移动、放下”，或者不念诵，或者念诵其他的经文。有些人打坐的时候，就只是专注于静止，专注于静止、感受、心识的光明，却不知道这样要如何才能脱离痛苦。 佛陀所证悟的佛法，是证悟了真相，然后断除了执着，从而脱离了痛苦。然后佛陀把这个方法教给我们，佛陀教导了八万四千法门，说一切法都是苦的。一切法，包括有为法和无为法，都不是“我”，不是“我的”，一切法都是无我的。一切法，包括有为法和无为法，都不应该执着，执着就会带来痛苦。断除了执着，就脱离了痛苦。这就是佛法的核心。 但是，在修行的时候，却不知道自己在做什么，为了什么而做，这样做会有什么结果。只知道执着，充满了执着。但是佛陀说，一切法都是无我的，不能执着，不是“我”，不是“我的”，我们却在执着。我们一开始修行，就充满了执着。无论是修行，还是在日常生活中，在寺庙里，都用“空”的心去做任何事，不去想任何事，一直保持“空”的心。走路的时候用“空”的心，打坐的时候用“空”的心，做饭的时候用“空”的心，做寺庙工作的时候也用“空”的心。但这种“空”并不是真正的空，因为没有去观察作为真理的法。他们只是抓住“空”的情绪，制造“空”的感觉，逃避生活的真相，逃避痛苦和执着。他们还说自己已经没有任何执着了，我不相信，看他们的样子就知道。他们说自己没有任何执着了，但是散发出来的气场却是黑暗、阴沉、忧郁、沮丧、沉溺的。他们的内心深处，还有牢固的执着，就像一根非常坚韧的橡皮筋，永远不会断。但是他们却说自己一直都是“空”的，什么都不执着。但是观察之后发现，他们从来没有放下过，内心从来没有放下过任何东西。 这要怎么办呢？即使我努力帮助他们，讲解更多的内容，发布更多的音频，更详细地解释，甚至编写更详细的佛法书籍，也无法改变人们的执着，无法改变众生的执着。这太难了。 我们坐下来思考，这要怎么办呢？众生的业力只能顺其自然，只能放下。他们不放下，我们也只能放下他们，因为他们不愿意放下，我们也只能放下他们。 佛法就是要知道什么是佛法。佛法就是生命的真相，是我们、人类朋友、一切众生，包括畜生、地狱、天神、天人、夜叉等等，所有一同经历生、老、病、死的众生的生命的真相，这就是佛法。佛法说，我们这些一同经历生、老、病、死的朋友，是如何出生的？为什么会出生？是什么原因导致我们出生的？出生之后又会怎样？ 我们出生的时候，就像阿毘跋陀罗天的一颗闪亮的星星。当这个世界毁灭的时候，所有的灵魂都会去到阿毘跋陀罗天。世界毁灭，大火燃烧整个世界，很久很久，所有的生命都消失了，世界上的所有众生都死了，大火燃烧着世界，一直烧到天界，天界的第一层到第六层的天神和天人都死了。那么这些灵魂去了哪里呢？他们又重新出生，成为阿毘跋陀罗天的一颗闪亮的星星。所有出生的灵魂都去到阿毘跋陀罗天，成为一颗闪亮的星星。 但是，当这个灵魂，或者说心识，要出生的时候，它只是阿毘跋陀罗天的一颗星星，它带着无明出生，无明就是执着，认为“知者”就是“我”。心或灵魂是“知者”，是能知的元素。它只是一种元素，一种没有任何显现的元素，但它显现出来了，一开始显现为一颗闪亮的星星，是一种能知的元素。当它成为能知的元素时，就立刻产生了执着，带着无明，认为“这就是我”，这个闪亮的、能知的元素就是“我”，或者说是“我的”。从那时起，它就认为这是“我”，这是“我的”，然后就开始了生死轮回。在那时，还没有众生、个体、“我”、“他”的概念，只是一颗闪亮的星星。众生、个体、“我”、“他”的概念，是后来才出现的，是在阿毘跋陀罗天之后才发展出来的。那时，宇宙中还没有地球、星星、月亮，没有月亮，没有太阳，没有地球，没有黑暗，没有光明，没有白天，没有黑夜，什么都没有，甚至没有时间，没有白天，没有黑夜，只有阿毘跋陀罗天的光明。这种光明，就是能知的元素，但是这种“知”是迷妄的知，迷妄的知就是误认为“这是我，这是我的”。这个能知的元素，从一开始就执着于它自己，这是“一”。 然后，它不断发展，彼此注视，直到产生了性别，出现了男性、女性，雄性、雌性，然后交配。这是后来才发展出来的，很久之后才出现的。直到出现了地球、星星、月亮，出现了光明，出现了太阳、月亮。所有这些，包括后来出现的男人、女人、众生、个体、“我”、“他”，都是后来才有的，是后来才出现的，是彼此注视，直到交配之后才出现的。因此，就有了烦恼和欲望，有了贪婪、愤怒、愚痴，有了囤积，有了杀戮，这些都是后来才出现的。轮回也是后来才出现的，甚至包括欲界、色界、无色界这三界，都是后来才出现的。这是根据执着而出现的，当有了烦恼，轮回就在心中产生了，在能知的、迷妄的元素中产生了，然后创造了轮回。生、老、病、死，创造了轮回，也就是说，在世俗的世界中。但是在解脱的世界，在断除执着的世界，是没有这些的，没有轮回，没有欲界、色界、无色界，没有众生、个体、“我”、“他”，没有男性、女性，没有黑夜、白天，没有月亮、太阳，没有地球，没有地、水、火、风，没有色界、无色界，没有来，没有去，没有停留。 但是，当开始执着的时候，从能知的元素成为光，成为星星，就开始执着于自己，执着于它自己，这是“一”。当它发展到我们现在的样子，就执着于五蕴，也就是我们的身体。我们现在坐在这里听我讲法，身体就是“色”，感受就是快乐、痛苦、不苦不乐，记忆就是能记住，思想就是胡思乱想，心识就是各种感知。这就是五蕴，也就是色、受、想、行、识。但是心或灵魂，原本是先执着于它自己的，这是“一”。当有了五蕴之后，它就不再执着于五蕴，认为五蕴是“我”，是“我的”，这是“二”。可以看到，心或灵魂，先是执着于它自己，这是“一”，然后有了五蕴，就执着于五蕴。事实上，我们的身体和心灵，会变成畜生、地狱的众生，它还是会执着于它自己，心会执着于它自己。原本的心或灵魂，先是执着于它自己，这是“一”。然后，当我们转世成为人类、畜生、饿鬼、地狱、天神、天人，无论在哪一层天界，无论是欲界天，还是色界天，它都会执着于那个身体，这是“二”。它会执着于那个有形有名的身体，这是“二”。最后，这个有形有名的身体，有了丈夫、妻子，就执着于丈夫、妻子，这是“三”。这是粗略的说法，并不是详细的解释，详细的解释会更复杂，我们只是粗略地说。执着于丈夫、妻子，这是“三”。 然后，有了孩子，有了一个孩子，就是“四”，有了两个孩子，就是“五”，有了三个孩子，就是“六”，以此类推，不断增加。假设有一个孩子，一个孩子，一个孙子，是多少呢？心会执着，心识会执着。原本是“三”，有了一个孩子，就执着于孩子，这是“四”，有了一个孙子，就是“五”。 现在，有了家庭，就开始工作，要建立事业，执着于事业，执着于地位、名誉。粗略地说，就是执着于房屋、地位、财产、土地，这是多少了？“六”，“六”，看到了吗？执着于父母，“七”，“八”，兄弟姐妹，“九”，“十”，“十一”，不断增加。这就是不断增加的执着，从执着于自己，执着于内在的心，然后执着于自己的身体，执着于身体的感受，执着于身体，执着于“色”，然后执着于受、想、行、识，也就是执着于心的感受，或者说执着于心的状态。然后就去执着于身外之物，执着于丈夫、妻子、父母、兄弟姐妹、儿女、孙子、财产，不断向外执着，越来越多，执着越来越多。从执着开始，就产生了痛苦，这种执着就是烦恼、欲望和痛苦。如果断除了执着，就断除了烦恼、欲望和痛苦。因此，痛苦来自于执着，从最初的无明开始，从原本的心开始，就有了痛苦，就有了烦恼、欲望和痛苦。从一开始执着于它自己，就有了烦恼、欲望和痛苦，因为它害怕自己会破裂、消亡、毁灭，它努力保持自己的光明，不让它破裂、消亡、毁灭。它从一开始就有了烦恼和欲望，执着于自己，害怕自己，害怕光明会消失。它必须沉溺于光明带来的喜悦，如果不沉溺，就会死亡。它必须一直沉溺于光明，否则就会死亡。从一开始，它就执着于它自己。 现在，来修行，就是来听法，来明白佛法是什么。佛法就是来听明白，我们所有人，包括所有与我们一同经历生、老、病、死的众生，都是一同经历生、老、病、死的苦难的朋友。我们来自哪里？现在，大家都是来自阿毘跋陀罗天的那颗闪亮的星星，从一开始就执着于它自己，带着无明出生，带着执着和痛苦出生。然后，当有了身体，有了色身和名相，就执着于色身和名相，执着于自己的色身和名相，也就是执着于身体，然后执着于色身和名相的感受，执着于感受，然后就去执着于身外之物。 这就是事情的经过，这就是佛法。这是“生”的一面，佛法有“生”的一面。“生”的一面是什么？就是无明，从一开始就执着于自己。心从哪里来？心带着无明，因为无明而出生，心识是“生”的一面。然后，因为无明，就产生了执着，这是烦恼和欲望。无明导致烦恼的产生，烦恼和欲望不断累积，就形成了习气。然后，当有了身体，在轮回中，就产生了习气、无明，无明和习气导致了“行”，“行”导致了“识”，“识”导致了“名色”，“名色”导致了“六入”，“六入”导致了“触”，“触”导致了“受”，“受”导致了“爱”，“爱”导致了“取”，“取”导致了“有”，“有”导致了“生”，“生”导致了“老死”，“老死”导致了忧、悲、苦、恼，导致了生死轮回，在心中轮回。死了之后，又在轮回中，在不同的轮回中，创造了轮回。这就是“生”的一面。 佛陀在菩提迦耶的菩提树下，证悟了这个真理，这是我们需要来听的。佛陀证悟了什么？佛陀证悟了之后，来教导我们，我们也需要来听法，听佛陀证悟了什么。佛陀证悟了什么？佛陀证悟了他自己的事情，也是我们的事情，就是生死轮回，从哪里开始执着，然后充满了痛苦，从出生开始，从心识开始，从有了身体开始，在轮回中，充满了痛苦，只有痛苦，只有痛苦生起，只有痛苦存在，只有痛苦灭去。除了痛苦，没有其他的东西生起、存在、灭去。因为如果没有出生，就没有痛苦，没有执着，就不会有痛苦。出生了，就必须经历痛苦，如果执着，就必须再次出生，执着，就必须再次出生，因为执着就是无明、烦恼、欲望，就必须再次经历痛苦。执着，就必须再次出生，再次经历痛苦。断除了执着，无明灭，烦恼灭，习气灭，或者说，习气灭，无明灭。因为无明灭了，或者说断除了习气，无明就灭了，或者说断除了无明，习气就灭了。 这就是来学习，叫做“教理”，或者说“闻慧”，来学习，来听明白，来阅读，来听明白，佛陀证悟了什么。佛陀证悟了他自己的生、老、病、死，以及如何断除生、老、病、死，断除痛苦。佛陀来教导我们，我们也是一样，要经历生、老、病、死，要如何才能不痛苦，要如何才能断除生、老、病、死，不痛苦，就是因为这个原因。 因为心被习气、烦恼所束缚，充满了执着。心执着，心有习气，断除了无明，就必须没有执着，如果有执着，就是习气、无明、烦恼，一直这样下去，就一直在经历生、老、病、死，一直痛苦，没有尽头。 那么，要如何才能断除习气、烦恼，断除执着呢？就要在当下，每一个当下，都要觉知。 不是说，来到寺庙，来到这里，就用“空”的心去做任何事，什么都不想。龙婆总是说我们，什么都不想。龙婆总是说我们，我们什么都不想，从来不想丈夫，从来不想妻子，从来不想儿女、孙子，从来不想财产，从来不想亲戚、朋友，我们什么都不想，我们的心一直是空的，用“空”的心工作。但是，在内心深处，却在欺骗自己，欺骗别人，欺骗天神、天人、夜叉、阎罗王等等，这些都欺骗不了。因为这种欺骗是无法隐藏的，那些有神通的人，他们能够看到我们的心，知道我们从来没有放下过执着，充满了吝啬、嫉妒、占有欲，一点点都不愿意给别人，非常吝啬，从来没有放下过。但是却说自己是“空”的，这真是…… 我们需要去观察，我们的身体和心灵，在寺庙里，是不是真的在这里？而不是活在“空”里，活在“我什么都不想”里。这不真实。我们需要观察，我们说我们在这里，在寺庙里，我们的心有没有跑出去，有没有跨过寺庙的围墙，回到家里？有没有回到丈夫、妻子、儿女、孙子、亲戚、朋友、财产、地位、名誉那里？有没有跨过寺庙的围墙，跑得很远？如果不欺骗自己，就应该知道，我们的身体在这里，心有没有在这里？身体在这里，心有没有和身体在一起，在这里？有没有在寺庙里？还是已经跨过寺庙的围墙，跑到外面去了？跑到外面去执着，这叫做还在执着，还在执着。执着是导致痛苦、导致轮回的原因，没完没了。执着，执着很多，怎么办呢？就要觉知，然后回来，放下，放下，回来，回到当下，回到自己的身体和心灵，回到寺庙里。要这样观察，一直观察下去。当它跑出去的时候，知道它跑出去了，跑得很远，回到家里，去找家里的人，就要觉知，回来，觉知，回来。要这样练习，现在，觉知了，却回不来，知道错了，却回不来，非常想念丈夫，非常想念孩子，非常想念妻子。但是丈夫通常不太想念妻子，大部分男人不太想念，女人才会想念，想念很多。回到，回到执着，一直执着，然后，当执着，执着的时候，要怎么办呢？不愿意回来，知道要怎么办，却不愿意回来。但是，不是去制造“空”的感觉，要来，要知道真的执着，真的想念他们，真的占有他们，真的嫉妒，想念，占有，嫉妒，想念，占有，嫉妒，想念，占有，真的想念他们，执着。为什么会这么执着呢？现在，我们需要认真地思考，这种执着能持续多久？会一直这样下去吗？这是世俗的，是妻子，就永远是妻子吗？是丈夫，就永远是丈夫吗？是母亲，就永远是母亲吗？是孩子，就永远是孩子吗？是孙子，就永远是孙子吗？有这样的地位、名誉，拥有这样的财产，就永远是这样吗？这只是暂时的，总有一天会死去，就会结束，这是暂时的世俗，死了就结束了，不要执着于世俗。要反复思考，这是世俗的，这是世俗的，不能一直执着下去。是妻子，就不能永远是妻子，不是说转世之后，每一世都和他是夫妻，不可能。看看那些畜生，它们出生之后，雄性会和很多雌性交配，雌性也会和很多雄性交配，那么，哪一个是丈夫，哪一个是妻子呢？我们现在，是丈夫，是妻子，已经经历了很多次了，哪一个才是呢？现在，就执着得不得了，儿女，他们是从哪里来的？在我们成为他们的父母之前，他们是谁？我们是从哪里来的？什么都不知道，只知道执着，说多少次都不听，只有执着，然后去制造“空”的感觉，不要这样做，这样无法脱离痛苦。 然后，要观察到真相，这是世俗的，这是世俗的，不能执着，不能执着。要如何执着呢？永远是丈夫，永远是妻子，每一世都是，我们的身体不会老，不会病，不会死，不会分离，这不可能。身体会衰老，会衰老，会分离，这是永远不变的，一直在变化，没有停止的时候。但是我们却在执着，一直执着，充满了执着，就会得抑郁症，要吃药，要电击。 这太可怜了，太令人悲哀了。佛陀的佛法还在，教导佛法的人也还在，但是却充满了痛苦，沉溺于痛苦之中，以至于要吃药来抑制神经，以至于得了抑郁症，以至于要电击，要思考。因为我们没有觉知，心跑出去了，回到这里，来到寺庙，但是心却没有和身体在一起，没有在寺庙里，跨过寺庙的围墙，经常跑出去，去找谁，就要思考，为什么经常回去？回去找谁？它爱，它嫉妒，它想念，它占有，无论是孩子、孙子、财产、房屋等等，它都执着，都想念。身体回来了，但是心却没有跟着回来，身心分离，心跑掉了，只剩下身体在这里，在寺庙里，但是心跑掉了，灵魂离开了身体，它去了哪里？它去了哪里？但是它没有完全离开，它像橡皮筋一样，一会儿就会弹回来，然后又跑出去，跑到这里，跑到那里。如果它完全离开了，就死了。但是它现在出去，是像橡皮筋一样，拉伸出去，弹回来，拉伸出去，弹回来，回到家里，去找家人。然后，要反复思考，让它断除世俗，让它不要再跑出去。身体在这里，就应该在这里，身体在这里，心也应该在这里。身体在哪里，心就在哪里，做什么事，心就和这件事在一起，它不会拉伸出去，心识不会拉伸出去找他们，跨过围墙，跑得很远，回到家里，没有出路。有些人，家在国外，它也能跑得很远，如果它有家在地球之外，它也能跑到地球之外。它拉伸得很远，没有尽头。我们要思考，为什么经常回去找他们？它一直执着，能一直这样执着下去吗？是他们的母亲，是他们的妻子，是他们的丈夫，是他们的儿女、叔叔、阿姨、兄弟姐妹，是他们的财产、土地、饭店、房屋、地位、名誉的主人，会一直这样下去吗？不会不生、不老、不病、不死、不分离吗？这不是世俗的吗？要思考，直到内心明白这是世俗的，这是世俗的，它就是解脱，就是涅槃。要这样思考。但是，我们要观察，一会儿它又跑出去了。现在，如果它没有跑出寺庙的围墙，没有回到家里，我们就要观察，它在这里，它还是会跑去找人，在寺庙里找人。它靠近了一点，跑去找寺庙里的人，跑去找那些蚊子、昆虫等等，一会儿就去责备、批评、八卦那个人、这个人，去挑剔那个人、这个人，说“这个人，为什么不帮忙做这个，不帮忙做那个，我们扫地扫得要死，他却不帮忙扫，我们做饭做得要死，他不帮忙做饭，我们做这个，做那个”，一直在挑剔，一直在挑剔，把心放出去，一直在挑剔，然后就去爱，去恨。大部分情况下，是送出去恨，如果在寺庙里，就送出去争吵，不满。这也是送出去了，送出去烦躁、厌恶蚊子、昆虫，送出去厌恶天气热。现在是四月，是热季，送出去厌恶天气，下雨了，就厌恶下雨，说下雨，下雨，下雨，做这个，做那个，很烦，很冷，就又骂，又说。天神和天人一定很烦，被骂得不得了。 它一直在向外跑，心一直不在身体里，一直向外跑。我们要觉知，然后回来，觉知，然后回来，觉知，回来，觉知，回来，回到身体和心灵在一起，身体在哪里，心就在哪里。在这里，心就在这里，不是去抓住“空”，什么都不想，不是真的，不是真的，不是真的，哎呀，执着，说谎，害怕。我们要觉知它向外跑，它为什么向外跑？喜欢向外跑去说别人，喜欢去责备、挑剔别人，说别人的坏话。看到别人的错误，像山一样大，看到自己的错误，却像指甲一样小。自己的错误，看不到，看到别人的错误，像指甲一样小，却看到像山一样大。别人的错误，像指甲一样小，放在我们心里，却能让我们下地狱。父母、师父、龙婆曼都说过，别人的错误，再小，只要放在我们心里，就能让我们下地狱。看到了吗？我们要觉知向外跑的过患，去责备、批评、八卦、说坏话，什么都不满意，什么都不满意，什么都不满意，挑剔，这会让我们下地狱。肉没吃到，皮没试穿，却把骨头挂在脖子上，这叫做自找麻烦。肉没吃到，皮没试穿，却把骨头挂在脖子上，让我们下地狱。别人的错误，像山一样大，但是放在我们心里，却像指甲一样小，却能让我们下地狱。他说。我们要觉知，觉知，看到这样的过患，觉知，心就会回到身体里，回到我们的身体和心灵，回到身体里。现在，它不再向外执着了，思考之后，不再跨过寺庙的围墙了，因为它看到了这是世俗的。身体在这里，心也在这里，不用担心他们，他们可以自己谋生，他们不会吃土，因为我们不在，我们来到寺庙，他们不会吃土，他们可以自己生活，他们不会吃土，丈夫、妻子、儿女、孙子，不来找我们，不和我们一起在寺庙里，但是他们在家里，他们不会吃土。要这样想，想一些能断除执着的东西。现在，别人的错误，放在我们心里，像指甲一样小，也能让我们下地狱，我们不要，不要，不要，不要。只看我们的心，不要去挑剔，觉知向外跑的心，觉知向外跑的心，一直观察，直到心不再向外跑，不再向外跑到我们的身体之外。现在，不再向外跑到我们的身体之外了，但是最后，就只剩下身体和心灵了，身体和心灵。但是它还是会向外跑，不向外跑，但是会担心健康，害怕死亡，害怕生病。 第二个情况，向外跑，向外跑去找人，去找家里的人，去找蚊子、昆虫等等，去责备、挑剔天气。第三个情况，不向外跑去身体之外了，但是向外跑去担心自己的健康，要出去走路，就怕这怕那，怕被蛇咬，怕蚊子、昆虫，怕身体不好，天气冷，怕感冒，怕起不来床，怕身体会不好，担心这，担心那，这都是把心放出去，把心放出去找身体，担心这，担心那。最后，就只睡觉，只睡觉，不出去了，只待在房间里睡觉，这叫做执着，这种执着无法脱离痛苦。如果还执着于身体，它就一定会向外跑，跨过寺庙的围墙，它无法只待在我们的身体里，如果执着于自己的身体，身体就一定会向外跑，向外感知，去找外面的人，因为还有执着，还有执着的人，必须断除执着的人，才不会有向外跑的心。 现在，要知道向外跑、担心健康的过患。身体会死亡，会破裂，随它去吧，它会死亡，会破裂，随它去吧，不用害怕，不用担心，只要涅槃，心是原本的、自然的，不生、不灭、不破裂、不毁灭的，没有任何显现的，就像虚空一样，就像原本的、自然的“空”，就像天空一样，空无众生、个体、“我”、“他”，空无烦恼、欲望和痛苦。因为空无众生、个体、“我”、“他”，没有“我”，没有“他”，就没有执着的人，没有烦恼、欲望和痛苦，这叫做“空”，空无烦恼、欲望和痛苦，不是去抓住“空”的感觉，那是“空”的情绪，是制造出来的“空”，有执着于“空”的人。这种“空”，是空无执着，因此是涅槃，因为没有执着，就没有烦恼和痛苦。没有执着的人，就没有痛苦，这叫做“那个人”。 不感知，不感知内在，观察它向外跑去找什么，去执着什么，不观察，只顾着眼、耳、鼻、舌、身、意，不守护六根（眼、耳、鼻、舌、身、意），只有享乐，沉溺于眼、耳、鼻、舌、身、意，沉溺于思考，沉溺于胡思乱想，这会导致欲望的产生，欲望是导致执着的原因，执着是导致轮回、痛苦、悲伤、忧愁的原因。因为沉溺，因为享乐。 享乐是欲望的根源，欲望是执着的根源，执着是轮回、痛苦、悲伤、忧愁的原因，导致生死轮回，没完没了。每一次出生，都要经历痛苦，要经历死亡，要经历痛苦，没完没了。如果断除了享乐，断除了沉溺，就断除了欲望，断除了欲望，就断除了执着，断除了执着，就断除了轮回、痛苦、悲伤、忧愁，断除了生死轮回。要去轮回的心识，就熄灭了，就像火焰熄灭了一样。现在，我们要观察，它把心放出去，去找心的感受，只想要好的感受，厌恶不好的感受，这叫做“喜爱好的，厌恶坏的”，“喜爱快乐，厌恶痛苦”。要觉知，然后接受当下所感受到的，接受当下内心所感受到的。守护好五扇门，眼、耳、鼻、舌、身这五扇门，不要让它们去追逐烦恼，不要去追逐喜欢和不喜欢，守护好这五扇门，就只剩下心门了。观察心门，它有没有把心放出去，跨过寺庙的围墙？有没有把心放出去，不在当下，觉知当下的过患。有没有把心放出去，在寺庙里烦恼？不满意这个人，不满意那个人，不满意蚊子、昆虫，觉知。有没有把心放出去，身体之外，去找那个人、这个人，去责备、挑剔那个人、那个人？就要看它有没有把心放出去，去烦恼身体，担心这，担心那。走多了，怕走不动，坐久了，怕腿会瘫痪，怕蛇，怕蚊子、昆虫，天气冷，怕感冒，怕起不来床，怕身体不好，睡眠不足，担心这，担心那，这都是把心放出去，担心自己的健康。 然后，观察每一个当下，不担心了，不担心外面了。 不要欺骗自己，不要跑出去，跨过围墙，回到家里，去找家里的人。不要把心放出去，去找寺庙里的人，去找寺庙里的东西，去挑剔他们。第三个情况，不要把心放出去，去担心健康，害怕死亡。第四个情况，不要担心，不要把心放出去，去找感受，喜爱好的，厌恶坏的，喜爱快乐，厌恶痛苦，接受当下所感受到的，它是什么样的，就接受它是什么样的，它生起了，一会儿就会灭去，它自己生起，自己灭去，自己生起，自己灭去，这是心中的有为法，心中的无为法是不生不灭的，心中没有生灭，没有什么显现，没有标志，没有形状，没有快乐，没有痛苦，没有光明，没有黑暗，没有无明，没有明，什么都没有，没有什么显现。它就像“空”，就像无限的宇宙，没有边界，没有住所，没有停留，没有来，没有去，没有停留，这就是清净的心，或者说原本的、自然的。我们，我们所有人，都是来自这种清净的、自然的。 这种自然的，一直存在于我们每个人的心中，但是无明，因为执着，把心放出去了，因为无明，因为不觉知，因为执着，无明、烦恼、欲望，执着，把心放出去了，在当下，把心放出去，身体之外，跨过寺庙的围墙，把心放出去，身体之外，不跨过寺庙的围墙，但是在寺庙里，烦恼寺庙里的人、事、物，把心放出去找身体，担心健康，把心放出去找感受，想要好的感受，厌恶不好的感受，去抓住“空”，制造“空”的感觉，对于不“空”的，就厌恶，就逃避，就去玩手机，大部分都是这样。最后，要看到，不要再把心放出去了，观察，逆流而上，不要顺着思想和情绪，不要顺着烦恼和欲望，不要顺着内心的烦恼和欲望、思想。要逆流而上，逆流而上，逆着思想和情绪，去寻找源头，烦恼和欲望、思想，这些心的感受，是从哪里来的？它从哪里来的？这些心中的有为法，这些念头、感受、情绪，这些在当下生起的，是从哪里来的呢？观察，安静地观察，它们是从哪里来的？当不再把心放出去的时候，在当下，观察这些念头、感受、情绪，观察这些显现的、活动的、有反应的心，或者说，从无到有，产生了反应，产生了现象，产生了感受，或者说，产生了心的活动，这些从无到有的，这些心的活动，这些心的造作，是从哪里来的呢？要看到这些心的造作的生起和灭去，它们是从哪里来的？这些心的造作，不是从天上来的，不是从地下来的，不是从任何地方来的，不是从丈夫、妻子、儿女、孙子那里来的。它们是从哪里来的呢？我们想念他们，这念头是从哪里来的？它跑出去，去找他们，在它跑出去之前，它是从哪里出来的呢？会发现，它是从心里出来的。当我们看到了心的造作的生起和灭去，在它跑出去之前，它是从哪里出来的呢？它是从心里出来的，从那个不生不灭的地方出来的。 那里没有任何感受，没有无明，那里什么都没有，没有概念，没有所谓的“法”，没有任何概念。那里什么都没有，但是这种“什么都没有”，是真实存在的，因为它有一个名字，叫做“清净的心”，或者“清净的灵魂”，或者“清净的元素”，或者“无为法”，或者“法界”，或者“涅槃界”，或者“空性”，或者“不死”，或者“不死法”。它是不死的，不曾生起，不曾灭去，不曾破裂，不曾毁灭，没有人能够创造它，没有人能够造作它。它是自然的，存在于一切众生之中，是主要的元素，是涅槃的元素，是一切众生的主要元素，它不曾生灭，不曾破裂，不曾毁灭，没有人能够创造它，没有人能够让它变成这样，它是自然的，就是这样，是不死的。它存在于我们每个人的心中，这叫做“原本的法”，或者“涅槃”，或者“清净的心”。它是“不死”的元素，从未消失，它是我们每个人的心，是我们每个人的原本的、自然的。涅槃，不用害怕不能涅槃，因为我们的心，我们原本的心，就是涅槃，从未消失。但是为什么我们找不到我们原本的心呢？因为无明，把心放出去了，因为无明，因为不觉知，因为执着，无明、烦恼、欲望，执着，把心放出去了，在当下，把心放出去，身体之外，跨过寺庙的围墙，把心放出去，身体之外，不跨过寺庙的围墙，但是在寺庙里，烦恼寺庙里的人、事、物，把心放出去找身体，担心健康，把心放出去找感受，想要好的感受，厌恶不好的感受，去抓住“空”，制造“空”的感觉，对于不“空”的，就厌恶，就逃避，大部分都是这样。最后，要看到，不要再把心放出去了，观察，逆流而上，不要顺着思想和情绪，不要顺着眼、耳、鼻、舌、身，守护好五根，只打开心门，只打开心门，自由自在地观察，觉知当下心向外跑的每一个瞬间，直到觉知到心向外跑，这叫做“逆流而上”。如果它向外跑，放任它顺着烦恼和欲望，就会导致欲望的产生，欲望是执着的原因，执着是轮回、痛苦、悲伤、忧愁的原因，导致生死轮回，没完没了。因为沉溺，因为放任，所以要守护好五根，眼、耳、鼻、舌、身，守护好这五扇门，只打开心门，觉知心门，觉知当下心向外跑的每一个瞬间，直到越来越短，越来越短，原本向外跑，跨过寺庙的围墙，缩短到只在寺庙里，然后缩短到只在身体之外，在寺庙里，然后缩短到不再向外跑，只在身体之内。觉知它去烦恼身体，担心健康，觉知，直到它向外跑去找心的感受，喜爱好的，厌恶坏的，喜爱快乐，厌恶痛苦，这些是从哪里来的呢？最后，所有这些思想和造作，思想或者心的造作，每一个当下，看到它们的生起和灭去，逆流而上，直到看到心的源头，这些造作是从哪里来的？它们是从“空”中来的，它像天空一样空，像宇宙一样空，没有边界，什么都没有，没有标志，没有形状，没有颜色，没有快乐，没有痛苦，没有光明，没有黑暗，什么都没有，没有众生、个体、“我”、“他”，没有地、水、火、风，没有色界、无色界，什么都没有。一切“有”，都来自于“无”，一切“有”，都来自于“无”。包括我们的身体，我们现在坐在这里听法的身体，也是从“无”中产生的，我们没有身体，没有色身和名相，然后就有了色身和名相，然后我们的色身和名相就会死亡，回归到“无”。因此，一切“有”，都是世俗的，都是世俗的。 不要执着于世俗，要观察到这是世俗的。 然后，内心就会明白，只有世俗，没有什么可以执着的，内心就会断除世俗，成为解脱。解脱就是涅槃。 心达到解脱，就是没有“心”，没有“我”，没有“我”去执着任何东西，从而产生痛苦，这叫做达到解脱。断除了执着，就断除了烦恼和痛苦。没有执着的人，就没有烦恼和痛苦，这叫做涅槃。 断除了执着的人，叫做“阿罗汉”。因此，阿罗汉不仅仅是那些穿着袈裟的人，你们所有人，如果断除了“我”，断除了习气，断除了执着的人，就断除了烦恼，就没有痛苦的人，世俗称之为涅槃。没有“我”去执着任何东西而产生痛苦，断除了迷妄的“我”去执着任何东西而产生痛苦，就是涅槃。世俗称这样的人为“阿罗汉”。 因此，涅槃并不是一种我们可以去执着、拥有、占有的状态。涅槃是没有“我”去执着任何东西而产生痛苦。 回归到我们原本的、自然的，我们的心。不是去寻找什么，不是去执着什么，不是去制造“空”的涅槃，认为这是捷径，这是“空”的涅槃的捷径。这是内在的执着，什么都没有放下，只是把心放出去执着，从来没有放下过，充满了吝啬、嫉妒、占有欲，一点点都不愿意给别人，非常吝啬，从来没有放下过任何东西。 却说自己是“空”的，涅槃了，但事实上，欺骗不了任何人，欺骗不了自己，欺骗不了父母、师父，欺骗不了佛、法、僧，欺骗不了天神、天人、阎罗王，欺骗不了他们。因为心的气场是黑暗、阴沉、忧郁、沮丧的，非常痛苦，非常压抑，因为心的气场是这样的。如果心的气场是黑暗、阴沉的，就是恶道。 死了之后，就会去到恶道，转世为畜生、饿鬼、地狱。如果心的气场是光明、洁白的，是银色的光芒，就是天界。如果我们的心开始逐渐断除执着，它就会越来越亮，变成金黄色，直到完全断除执着，就会变成金黄色的光芒，在运用神通的时候，会吸收太阳的光芒。但是在不运用神通的时候，不祈祷的时候，就只剩下“无”，心回归到原本的心，只剩下“无”，没有任何显现，甚至没有神通，没有颜色，没有神通，没有任何形状。它只是“空”，不是制造出来的“空”，不是去执着“空”，而是空无“我”，空无执着的人，空无烦恼、欲望和痛苦。 要好好理解，“空”是什么，不是“空”的感觉，不是去执着“空”。 你们所有人，都是在制造“空”，不执着任何东西，空空如也，你们并没有断除执着，你们并没有按照佛法修行，你们活在谎言之中。要改正，要有惭愧心，要对自己的谎言感到惭愧，要害怕将要发生的恶报，你们活在恶道之中，死了之后会去到恶道，你们不害怕吗？要停止，要有惭愧心，要对自己的谎言感到惭愧，要害怕恶报，害怕当下沉溺于痛苦之中，害怕未来，害怕下一世要去到恶道。 要有忍耐，要忍耐，要克制，要控制，不要顺着烦恼，不要顺着眼、耳、鼻、舌、身、意。 要有正念、禅定、智慧、信心、精进，持续不断，不要中断，按照佛陀证悟的佛法修行，我们是修行者，直到真正断除执着，找到心，找到法，达到涅槃。 这叫做“随佛”。佛陀是最先证悟的人，叫做“佛陀”。我们是按照佛陀的佛法修行，直到断除执着，找到心，找到法，达到涅槃，这叫做“随佛”，是证悟的追随者，是自己的见证者，也是佛、法、僧、父母、师父的见证者。如果按照佛法修行，有信心、正念、禅定、智慧、信心、精进、惭愧心，害怕恶报，有忍耐，控制，不顺着烦恼，精进、忍耐，就会达到涅槃，实现愿望。 就这样，结束了。 （背景音乐） --- 230415A1 นิพพาน 翻译以下佛法讲座为中文（Chinese），要求： 1. 完整翻译为中文（Chinese），不要包含泰语 2. 不遗漏内容 3. 原文一行行字幕的格式，请根据意思，整合输出成段落文章的形式，且保持语言通顺！ [เพลง] มันไม่เข้าใจภาพรวมของธรรมะ แม้แต่หลายท่านที่ปฏิบัติกับหลวงตามานาน แล้วก็ หลายท่านก็ไม่เข้าใจภาพรวมของธรรมะแล้วก็ ปฏิบัติคิดเองว่าจะต้องปฏิบัติอย่างนี้ แล้วธรรมะก็ต้องเป็นแบบนี้จะนิพพานก็ เพราะแบบนี้ก็เลยปฏิบัติไปดุ่ยๆๆๆๆโดยไม่ ฟังใครแล้วก็คิดว่าไปหมายเป้ายึดถือว่า นิพพานคืออะไรนิพพานส่วนใหญ่ก็ไปหมาย นิพพานว่าแล้วก็ไปจับความว่าขึ้นมายึดถือ ตัวความว่างไว้แล้วก็ไม่ได้ฟังธรรมะภาพ รวมมานานกี่ปีก็ไม่ฟังธรรมะภาพรวมแต่มา ฟังธรรมะด้วยใจว่างทำงานวัดด้วยใจว่าง ทำกิจการงานใดด้วยใจว่าง แต่มันไม่ว่าจากตัวตนว่าจะกิเลสตัณหาว่า จากความยึดมั่นถือมั่นว่าจากสิ่งที่ยึด บ้านถือบ้านแต่ไปจับความรู้สึกว่าขึ้นมา แทนที่ความยึดถือแล้วคือไอ้ที่ยึดถือไว้ ยึดถือสามียึดถือภรรยายึดถือลูกหลาน ยึดถือสมบัติบ้านช่อง ยึดถือตำแหน่งลาภยศยึดญาติพี่น้อง ยึดที่ดิน ขี้งกขี้หึงขี้หวงขี้หวงขี้ๆๆไม่ยอมให้ ใครเลยงกไปหมด ก็ไม่ได้ปล่อยวางมาอยู่วัดก็จับความว่า ขึ้นมาอย่างเดียว ว่างเปล่าว่างเปล่าทำอะไรก็ได้ใจที่ว่าง เปล่ามันก็เลยไม่เข้าใจธรรมอยู่กันด้วย ความไม่เข้าใจธรรม ตัวนี้อย่าพูดที่ไม่เคยฟังธรรม อย่างโยมที่นับถือคริสต์ศาสนาเนี่ยก็ไม่ เคยฟังธรรมไม่เคยปฏิบัติอย่างนี้ก็ว่าไม่ ได้เพราะว่าเขาไม่เคยฟังมาก่อนโยมที่เคย ฟังมาก่อนมาเคยฟังมาแต่ก็ฟังไม่รู้เรื่อง อย่างโยมเมื่อเช้านี้ก็บอกว่าไม่ฟังไม่ รู้เรื่องเลย เวลา แสดงธรรมก็ไม่ได้แสดงแบบภาพรวมทั้งหมดคือ แสดงธรรมตามภูมิจิตภูมิธรรมของแต่ละท่าน ที่มาถาม มีภูมิจิตภูมิธรรมขนาดไหนก็สอนไปตามขนาด นั้นจึงไม่ได้แสดงภาพธรรมรวมว่า ธรรมะคืออะไร ทุกคนก็คิดเองเออเองทำเองคิดเองเออเองทำ เองน้อยคนนะที่จะเข้าใจภาพรวมได้ ความจำรวมได้ทั้งหมด อย่างนี้มาคิดดูพิจารณาดูจะทำหนังสือออก มาสักกี่เล่มมันก็หนังสือก็เพียงแค่จุดใด จุดหนึ่งของธรรมะคือแค่ส่วนทุเรียนเดียว ของธรรมะ ไม่ใช่ธรรมะทั้งหมดไม่ว่าจะทำหนังสือไป กี่เล่มไม่ว่าจะเทศกิจเป็นพันไฟล์เดี๋ยว นี้จะเป็นหมื่นไฟล์แล้วเนี่ย ก็แต่ละประเทศเนี่ยมันก็ต้องมาฝากรวมกัน เอามาฟังรวมกันถึงจะเป็นธรรมะทั้งหมด เพราะว่าแต่ละเทศแต่ละครั้งก็คือ เทศน์อธิบายทำตามภูมิจิตภูมิธรรมของผู้ ที่มาฟังธรรมในปัจจุบันขณะนั้นๆ มันไม่ได้อธิบายภาพรวมแต่อธิบายภาพรวมก็ ไม่ได้ตั้งใจฟังเพราะจะอธิบายภาพรวมก็หลบ เข้าไปอยู่ข้างในใจว่าเปล่านิ่งเฉย พอจะอธิบายภาพรวมก็หลบเข้าไปอยู่ข้างใน ภายในใจตัวเองภายในความรู้สึกของตัวเอง เข้าหลบเข้าไปอยู่ในใจว่างเปล่านิ่งเฉย พอฟังทำเสร็จไม่รู้เรื่องเลยว่าหลวงตาพูด ว่าอะไร ทุกครั้งเป็นอย่างนี้เรื่อยไปหลายสิบปี ผ่านมา พอหลวงตาพูดทำเสร็จไม่รู้เรื่องเลยว่า หลวงตาพูดอะไรเพราะพอเริ่มจะฟังธรรมหลบ เข้าไปอยู่ในใจที่ว่างเปล่านิ่งเฉย อ้าวพอออกจากหลวงตาไปก็ฟุ้งซ่านคุยกัน แล้วก็ฟุ้งซ่านเรื่องผัวเรื่องลูกเรื่อง หลานเรื่องสมบัติตุ๊กตาเรื่องอดีตเรื่อง อนาคตฟุ้งซ่านคุยกันฟุ้งซ่านคิดฟุ้งซ่าน โทรศัพท์ฟุ้งซ่านทั้งวันโทรศัพท์หาการ ฟุ้งซ่านทั้งวัน ส่วนพวกที่ปฏิบัติเข้ม ก็ไม่รู้ว่าปฏิบัติอะไรตัวเองปฏิบัติ อย่างนี้ มันจะพ้นทุกข์ตรงไหนก็ไม่รู้ แต่คิดว่า ถ้าเราเนี่ยเดินช้าๆ แล้วก็กำหนดกับเท้าที่ก้าวเดินจะบริกรรม หรือไม่บริกรรมก็ตามกำหนดโดยกำหนดรู้ทาง ที่ก้าวเดินหรือจะบริกรรมว่ายกน้อยย่าง หนอเหยียบหนอยกน้อยยากน้อยเหยียบน้อยอะไร ต่างๆเนี่ยหรือจะไม่กำหนดก็ตามหรือจะ บริกรรมเป็นคำบริกรรมใดๆก็ตาม และบางคนก็นั่งเวลานั่งสมาธิก็ไปจับนิ่ง อย่างเดียวจับนิ่งเจ็บเฉยๆจบว่าจะนิ่ง เจ็บๆๆว่าจับใจสว่างโดยไม่รู้ว่ามันจะพ้น ทุกข์ได้อย่างไร ธรรมะ ที่พระพุทธเจ้า ตรัสรู้มาก็คือตรัสรู้ความจริง แล้วก็สิ้นยึดแล้วก็พ้นทุกข์ แล้วก็นำมาสอนว่าเนี่ยพระเจ้าเอามาสอน 84,000 พระธรรมขันธ์ เป็นทุกประเภททำมานานตาทำทั้งที่เป็น สังหารและวิถีสังขารไม่ใช่อัตราตัวตนไม่ ใช่ตัวเราไม่ใช่ของของเรา สัพเพธัมมานะลาธรรมะมวลทั้งสาขาและวิถี สังขารไม่ควรหลงยึดมั่นถือมั่นให้เป็น ทุกข์สถิตยึดบ้านถือบ้านก็พ้นทุกข์เนี่ย หัวใจธรรมะมีอยู่แค่นี้ แต่เวลาปฏิบัติไม่รู้เรื่องเลยว่าปฏิบัติ ไปไหน กำลังทำอะไรอยู่ทำเพื่ออะไรทำอย่างนี้มัน จะเกิดผลอะไรไม่รู้เรื่องยึดอย่างเดียว ด้วยความยึดมั่นถือมั่นอย่างเดียว แต่พระพุทธเจ้าตรัสว่า ดาราภิเวกายะทำทั้งมวลยึดมั่นถือมั่นไม่ ได้ไม่ใช่เป็นตัวเราไม่ใช่ไปขอของเราเป็น คนหลงยึดมั่นถือมั่น แต่ก็ไม่ฟังเราปฏิบัติก็เริ่มยึดมั่นถือ มั่น พอเริ่มลงมือปฏิบัติก็ยึดมั่นถือมั่น พอปฏิบัติหรืออยู่ในชีวิตประจำวันณอยู่ใน วัดก็ทำอะไรด้วยใจว่างเปล่า ไม่คิดถึงอะไรไม่คิดถึงอะไรใจว่าฝากตลอด เวลาไม่คิดถึงอะไรเดินจงกรมด้วยใจว่าฝ่า นั่งสมาธิในใจว่าปากทำครัวได้ใจว่าฝ่าทำ งานวัดในใจว่าป่าแต่มันไม่ได้ว่างเปล่า จริงๆเพราะมันไม่ได้พิจารณาทำที่เป็น สัจธรรมความจริง มันไปจับอารมณ์ว่าสร้างความรู้สึกว่ามโน ว่างไว้ หนีความจริงของชีวิตซึ่งเป็นความทุกข์ ความยึดมั่นถือมั่นอยู่แล้วก็บอกว่าไม่ ยึดมั่นถือมั่นอะไรแล้วหลวงตาไม่เชื่อดู ก็ได้ไม่ยึดมั่นถือมั่นอะไรแล้วแต่รังสี มันออกมาออร่าออกมาดำหมองคล้ำเศร้าหมอง ซึมเศร้า จมแช่ แล้วก็ข้างในก็มีสายยายโยงอยู่ในใจก็มี สายยายยงยึดไว้เหนียวแน่นมากเลยเป็นยาง หนังสติ๊กที่เหนียวมากเลยเหนียวที่สุดใน โลกไม่ขาดเลยแต่ก็บอกว่าใจว่างเปล่าตลอด เวลา ไม่ยึดอะไรเลยแต่ดูแล้วพิจารณาแล้วไม่เคย ปล่อยวางเลย ใจไม่เคยปล่อยวางอะไรเลย เนี่ยจะทำยังไงแม้จะพยายามจะช่วย อธิบายเพิ่มเติมไฟล์เสียงมากขึ้นไปมาก ขึ้นไปมากขึ้นไปละเอียดก็ไปเรียนก็ไปทำ หนังสือธรรมะให้ละเอียดขึ้นไปอีกเรียก ขึ้นไปอีก แต่มันแก้ความยึดมั่นถือมั่นของคนไม่ได้ ของสรรพสัตว์ไม่ได้ มันยากมากเลย เรามานั่งพิจารณาดู มันจะยังไงดี กรรมของสัตว์โลกก็ต้องเป็นไปตามกรรมก็ ต้องปล่อยวาง เขาไม่ปล่อยวางเราก็ต้องปล่อยวางเขา เพราะเขาไม่ยอมปล่อยวางเราก็ต้องปล่อยวาง เขา ธรรมะมันก็ต้องรู้อะไรเป็นธรรมะ ธรรมะมันคือความจริงของชีวิต มันคือความจริงของชีวิตของสรรพสัตว์ทั้ง หลายของเราของ เพื่อนมนุษย์เพื่อนสรรพสัตว์ทั้งหลายทั้ง สัตว์ได้ใช้เป็นตุรกายสัตว์นรกเทพเทวดา input เยอะนักอนาคตทั้งหมดที่เป็นเพื่อน ทุกข์เกิดแก่เจ็บตายร่วมเกิดแก่เจ็บตาย นั่นคือธรรมะ ธรรมะว่าเพื่อนที่เป็นเพื่อนหรือเกิดแก่ เจ็บตัวเราเนี่ยมันเกิดมาได้อย่างไรทำไม มันจึงเกิดมามันเกิดมาเพราะเหตุอะไร แล้วเกิดมาแล้วมันเป็นยังไงล่ะ มันเกิดมาก็เกิดมากำเนิดเกิดมาก็เป็นแค่ แสงสว่างเหมือนเหมือนดวงดาวดวงหนึ่งใน ชั้นอภัสราพรหม เมื่อโลกนี้ถึงวันที่โลกนี้แตกทำลายไป วิญญาณทั้งหมดก็ไปค้างอยู่ที่อาภัสราพรหม ที่โลกแตกทำลายไฟไหม้โลกนี้ นานมาก แล้วก็เชื้อโรคละลายไปทั้งใบ สรรพสัตว์ทั้งหลายในโลกตายหมดแล้วก็ไฟ ไหม้โลกเนี่ย ร้อนแรงไปจนถึงไม่ถึงสวรรค์เทพเทวดาใน สวรรค์ชั้นที่ 1 ถึงชั้นที่ 10 ตายหมด แล้ววิญญาณพวกนี้ไปอยู่ไหนอ่ะ ก็ไปเกิดใหม่ไปหยิบเป็นแสงสว่างในชั้น อภัสราพรหม วิญญาณทั้งหมดที่เกิดมาก็ไปอยู่ในชั้น เกิดมาในชั้นอภัสราพรหม เป็นแค่แสงสว่างของดาว แต่เมื่อวิญญาณนี้จิตหรือวิญญาณจะเกิดมา เป็นแค่ดวงดาวในชั้นตลาดพรหมมันก็เกิดมา พร้อมกับอวิชชาคือความปรุงแต่งยึดมั่นถือ มั่นว่าผู้รู้เนี่ยจิตหรือวิญญาณคือผู้ รู้เป็นธาตุรู้มันแค่เป็นทาสเฉยๆนะเป็น ทาสแต่เป็นธาตุที่ไม่ปรากฏอะไรเลยแต่ ปรากฏขึ้นมาเริ่มต้นปรากฏว่าเป็นแสงสว่าง เหมือนดาวเป็นธาตุรู้พอเป็นทาสรู้ขึ้นมา ก็ยึดเลย พร้อมกับอวิชชาว่าเนี่ยคือเราธาตุรู้ที่ เป็นแสงสว่างพรหมนี่คือคือตัวเราหรือว่า เป็นของเรายึดว่าเป็นตัวเรากับยึดว่าเป็น ของเราตั้งแต่นั้นมา แล้วก็เวียนตายเวียนเกิดมาในนั้นน่ะยัง ไม่มีสัตว์บุคคลตัวตนเราเขาเลยเป็นแค่แสง สว่างเฉยๆความเป็นสัตว์บุคคลตัวตนเราเขา มันเริ่ม มาที่หลังเลิกพัฒนามากระดาษที่เป็นญาติ อาภัสราพรหมยังไม่มีในจักรวาลนี้ยังไม่มี โรคดวงดาวดวงจันทร์ไม่มีไม่มีพระจันทร์ ไม่มีพระอาทิตย์ไม่มีโรคเลยไม่มีทั้งความ มืดไม่มีทั้งความสว่างไม่มีกลางวันไม่มี กลางคืนยังไม่มีอะไรเลยยังไม่มีการเวลา เลย ไม่มีกลางวันไม่มีกลางคืนมีแต่แสงสว่างใน ชั้นอภัสราพรหมและแสงสว่างนั้นเนี่ยคือ เป็นธาตุรู้แต่รู้ว่ารู้หลงรู้หลงคือรู้ หลงว่าเนี่ยเป็นตัวเราเป็นของเราก็เริ่ม ไอ้ธาตุรู้เนี่ยมันเริ่มยึดตัวมันเองตั้ง แต่แรกเป็น 1 แล้ว มันมีการพัฒนามาจนกระทั่งเนี่ยมันจ้องมอง กันไปจ้องมองกันมาจนมันเกิดเป็นเพศเพศเพศ หญิงเพศชายเพศตัวเมียตัวผู้ขึ้นมาแล้วผสม พันธุ์กันมันมาทีหลังจากพัฒนาหลังจากนั้น นานมากแล้ว จนมีโรคมีดวงดาวดวงจันทร์มีแสงสว่างมีดวง อาทิตย์ดวงจันทร์ในภายหลังทั้งหมดเนี่ย ทั้งหลายที่มาเป็นผู้หญิงผู้ชายจัดบุคคล ตัวตนเราขับมามีที่หลังนะว่ามีพื้นหลัง เพ่งกันมาจนกระทั่งมามีการมาร่วมเพศกัน เพราะฉะนั้นก็มีกิเลสตัณหามีความโลภความ โกรธความหลงมีการกักตุนมีการฆ่ากัน เนี่ยมันก็มามีทีหลังทั้งหมด ภพชาติก็เลยมามีทีหลังแล้วแม้แต่กรรมมาพบ ลูกประคบอรูปโภคลูกทั้งสามก็มามีที่หลัง มันมีที่หลังตามความยึดมั่นถือมั่นพอมี กิเลสปุ๊บภพชาติก็เกิดขึ้นมาในใจ เกิดขึ้นมาในชาติในธาตุรู้หลงนั่นแหละ แล้วก็สร้างภพชาติขึ้นมาเมื่อเกิดแก่เจ็บ ตายก็สร้างภพชาติคือว่าจริงๆในโลกของใน โลกของสมมุติ แต่โลกของวิมุตโลกของความสิ้นยึดมันไม่มี อ่ะไม่มีไม่มีภพชาติไม่มีการพบลูกประคบ ไม่มีสัตว์บุคคลตัวตนเราเขาไม่มีเพศหญิง เพศชายไม่มีกลางคืนกลางวันไม่มีดวงจันทร์ ไม่มีดวงอาทิตย์ไม่มีโรค ไม่มีดินน้ำลมไฟไม่มีรูปประชารัฐไม่มีการ ไปไม่มีการมาไม่มีการตั้งอยู่ แต่พอเริ่มยึดมั่นถือมั่นตั้งแต่ธาตุรู้ เป็นแสงเป็นดวงดาวและยึดมั่นตัวเองมันยึด ตัวมันเองเป็นหนึ่งพอเริ่มพัฒนามาจน กระทั่งมาถึงเป็นเราเป็นเนี่ยเป็นรูปร่าง ของเราในปัจจุบันนี้ก็มายึดเป็นขันธ์ 5 รูปร่างกายเราเนี่ยเนี่ยที่มานั่งฟังธรรม หลวงตาอยู่เนี่ยรูปเป็นร่างกายนี่แล้วก็ เวทนาคือความรู้สึกเป็นสุขเป็นทุกข์เป็น กลางๆ สัญญาก็ความจำได้ไม่รู้สาขาก็คิดฟุ้งคิด วิญญาณวิญญาณในการหน้าก็รับรู้ต่างๆ ก็เริ่มมีขันธ์ 5 เรียกว่าลูกเวทนาสัญญา สังขารวิญญาณแต่จิตหรือวิญญาณเนี่ย เดิมเนี่ยมันยืดตัวมันเองก่อนแล้ว 1 พอมี ขันธ์ 5 มันก็ไม่ยึดขันธ์ 5 เนี่ยเป็นตัว เราเป็นของของเราเป็นสองแล้วจะเห็นว่าจิต วิญญาณนี้มันยึดตัวมันเองก่อนหนึ่งแล้วก็ พอมีขันธ์ 5 ก็มายึดขันธ์ 5 เรานี่แหละ ความจริงเนี่ยร่างกายจิตใจเราที่มีรูป ร่างเปลี่ยนไปเป็นสัตว์เดรัจฉาน ตุรกายสัตว์นรกมันก็ยึดตัวมันจิตมันยึด เป็นเองจิตวิญญาณเดิมเนี่ยมันยึดตัวเอง ก่อนแล้วหนึ่งพอเราไปเกิดเป็นอะไรไม่ว่า จะเป็นมนุษย์สัตว์เดรัจฉานเอาศุลกาก สัตว์นรกเทพเทวดาได้ชั้นใด ไม่ว่าจะเป็นเทวดาได้ชัดเทวโลกแล้วก็รูป พรหมๆมันก็มายึดไอ้รูปร่างนั้นเนี่ย ในร่างกายนั้นน่ะเป็น 2 เอ่อ ยึดรูปร่างที่มีรูปนามเนี่ยเป็น 2 แล้วก็สุดท้ายไอ้รูปนามเนี่ยไปมีผัวมี เมีย ก็ยึดผัวยึดเมียเป็นสาม นี่พูดหยาบๆนะไม่ใช่ว่าไปพูดให้ละเอียด เข้าไปยึดมันยึดเป็นขนาดจิตแต่เราพูดหยาบ ๆเนี่ย ยึดผัวยึดเมียเป็น 3 แล้วก็ มีลูกออกมา มีลูก 1 คน ก็เป็น 4 มีลูก 2 คนเป็น 5 มีลูก 3 คน ขึ้นไป 4 5 6 ก็ยึดไปเรื่อยๆเพิ่มกันไป เอาตีซะว่ามีลูก 1 คน มีลูก 1 คน มีหลาน 1 คนเท่าไหร่แล้ว จิตมันยึดจิตวิทยา เป็น 3 มีลูกนึงอาทิตย์ละลูก 1 เป็น 4 มี หลาน 1 เป็น 5 ตอนนี้ผมมีครอบครัวก็เริ่มทำมาหากิน ต้องสร้างสร้างฐานะยึดฐานะ ยึดตำแหน่งลาภยศทหารเอาพูดคร่าวๆเลยพูด ยึดบ้านชอบตำแหน่งสมบัติที่ดิน สมบัติเป็นเท่าไหร่แล้ว 6 6 เห็นป่ะ ยึดพ่อแม่ เจ็บแปดพี่น้อง 9 10 11 ยึดเพิ่มขึ้นไปเรื่อยๆ นี่คือยึดเพิ่มไปเรื่อยๆ ตั้งแต่ยึดตัวเองยึดจิตหรือใจภายในตัวเอง แล้วไปยึดร่างกายของตัวเองยึดอาการของกาย ยึดอ่ะยึดร่างกายยึดรูปแล้วก็ยึดเวทนา สัญญาสังขารวิญญาณเรียกว่ายึดอาการของจิต หรือยึดอาการของใจแล้วก็เสร็จแล้วก็ไปยึด นอกตัวเรายึดสามีภรรยาพ่อแม่พี่น้องลูก หลานสมบัติก็ยึดเอาไปนอกตัวกลายเป็น เรื่อยๆเนี่ยยึดออกไปเรื่อยๆมาเริ่มยึด ให้เป็นทุกข์ความยึดในเเดะมันเป็นกิเลส ตัณหาและทุกข์ถ้าสิ้นยึดก็สิ้นกิเลสตัณหา และความทุกข์เพราะฉะนั้นความทุกข์ก็มาจาก ความคิดนี่แหละก็เริ่มมาตั้งแต่จิตอวิชชา ที่เป็นจิตเดิมมันเริ่มมีความทุกข์ในนั้น เลยมีกิเลสตัณหาและความทุกข์ตั้งแต่มัน เริ่มมาเลยยึดตัวมันเองเป็นกิเลสตัณหาและ ความทุกข์มาตั้งแต่ใดในตัวมันเองเลยคือ มันก็กลัวว่าตัวมันเองจะแตกจะดับจะทำลาย พยายามรักษาความเป็นแสงสว่างในตัวเองไว้ ไม่ให้แตกดับทำลายมันก็เริ่มมีกิเลสตัณหา ของตัวเองความยึดตัวเองที่กลัวตัวเองอ่ะ แสงสว่างมันจะดับไปมันต้องเสพติด ต้องเสพปิติที่เป็นแสงสว่างไว้ถ้าไปเสพ เดี๋ยวก็ตายมันก็ต้องคอยเสพติดแสงสว่าง ไว้เดี๋ยวก็ตายวันนั้นมันยึดตัวมันเอง ตั้งแต่แรกแล้ว ตอนนี้เวลามาปฏิบัติธรรม ก็คือมาฟังธรรมให้รู้เรื่องว่าธรรมะคือ อะไรธรรมะก็คือมาฟังให้รู้เรื่องว่าพวก เราทุกคนเนี่ยรวมทั้งสรรพสัตว์ทั้งหลาย ที่เวียนตายเวียนเกิดร่วมกับเราเนี่ยเป็น เพื่อนทุกข์เกิดแก่เจ็บตายด้วยกันทั้งหมด ทุกภพชาติมาจากไหนอ่ะตอนนี้ทุกท่านเนี่ย มาจากดาวที่เป็นแสงสว่างในชาติอาภัสรา พรหมเนี่ยแล้วก็เริ่มยึดตัวมันเองเลยเกิด มายึดตัวมันเองเป็นอวิชชาเลย อุปทานและทุกข์มามาตั้งแต่นั้นเลย แล้วก็เนี่ยพอมามีรูปร่างมีลูกมีนามก็มา ยึดรูปนามเสร็จแล้วก็ ยึดรูปนาตัวเองก็คือยึดร่างกายแล้วก็มา ยึดอาการรูปนาม เหมือนยึดอากาศเสร็จแล้วก็ไปยึดนอกตัวเรา เอง เนี่ยความเป็นมาเป็นอย่างนี้คือธรรมะ วันนี้ฝ่ายเกิดธรรมะไฟเกินพม่ามันมีไฟ เกินที่ไฟเกิน ไฟเกินเกิดอะไรอ่ะก็เกิดเอาวิชา เนี่ยหลวงยึดมั่นถือมั่นตัวเองตั้งแต่แรก เกิดมาจากไหนจิตมันมันมีอวิชชาก็เกิดมา เพราะวิชาจิตวิญญาณไฟเกินแล้วก็ เมียวิชาเสร็จแล้วก็ปรุงยึดมั่นถือมั่น ด้วยสาขานักวิชาการเป็นกิเลสตัณหาเนี่ย เอาวิชาไปใจเกิดไอ้ อาสวะกิเลสเนี่ยกิเลสยึดบ้านถือบ้านมา สั่งสมเพิ่มขึ้นมาเลยเป็นอาสวะแล้วก็ตอน นี้เวลาพอมาเกิดเป็นรูปร่างแล้วแต่เราพบ ชาติก็มาปรุงได้อาสวะอวิชชาอวิชชาอาสวะก็ ปรุงให้เป็นเนี่ยวิชาปลูกไม่เป็น สังขารกรรมสังขารกรรมปรุงให้เป็นวิญญาณ ความเป็นนามรูปสักระยะภาษาเวียดนามภพชาติ ชวาหนะทุกโศกเศร้าเสียใจครับแค้นใจเวียน ว่ายตายเกิดก็เวียนพุงอยู่ในจิตเนี่ยแล้ว ตายแล้วก็ไปเวียนปุงอยู่ในนี้ได้พบชาติ ต่างๆสร้างพบชาตินี่คือฝ่ายเกิด พระพุทธเจ้าตรัสรู้ความจริงอันนี้ในยาม สาม ลูกอรุณของวันวิสาขบูชานี่คือเราต้องมา ฟังพระพุทธเจ้าตรัสรู้อะไรแล้วพระ พุทธเจ้าตรัสรู้แล้วก็มาสอนพวกเราเราก็ ต้องฟังธรรมก็คือฟังธรรมเนี่ยทำที่พระ เจ้าตรัสรู้อะไรก็คือทำตรัสรู้อะไร ตรัสรู้เรื่องของพระองค์เองก็เรื่องของ พวกเรานี่แหละว่ามันเวียนตายเรียนเกิด เริ่มจากการยึดมั่นถือมั่นมาจากไหน แล้วก็ มีแต่ทุกข์ก็ทุกข์ทั้งนั้นแหละแต่เริ่ม เกิดมาเลยเริ่มเกิดจิตวิญญาณมาแล้วเริ่ม เกิดมีรูปร่างไว้แต่แล้วภพชาติมีแต่ทุกข์ ก็ทุกข์เท่านั้นแหละมีแต่ทุกข์ก็ทุกข์ เท่านั้นที่เกิดขึ้นมีแต่ทุกข์ก็ทุกข์ เท่านั้นที่ตั้งอยู่มีแต่ทุกข์กะทุกข์ กะทะหน้าที่ดับไปนอกจากทุกข์แล้วไม่มี อะไรเกิดขึ้นตั้งอยู่ดับไปเพราะว่าถ้าไม่ มีการเกิดก็ไม่มีทุกข์ไม่มีการยึดมั่นถือ มั่นใดเป็นทุกข์การเกิดแล้วก็ต้องเป็น ทุกข์อีกถ้ายึดก็ต้องเกิดอีกยึดก็ต้อง เกิดอีกเพราะยึดติดก็เป็นอวิชชากิเลส ตัณหาประธานก็ต้องทุกข์อีกยึดอีกก็ต้อง เกิดได้เป็นทุกข์อีกสิ้นการยึดอ่าวิชาญ เววอะเสสะวิลาคะนิโรธสักการะนิโรโธ สักการะนิโรธาวิญญาณนั้นนิโรธวิชาดับไป เนี่ยเอาวิชาดับไปอาสวะดับก็ดับไปหรือ อาสวะดับไปอวิชชาก็ดับไปเพราะวิชาดับไป หรือสิ้นอัศวะวิชาการระดับไปหรือสิ้น อวิชชาอาวาสก็ดับไป นี่คือมาเรียนรู้เรียกว่าภาคปริยัติหรือ ภาคสุตมยปัญญามาเรียนรู้มาฟังให้เข้าใจมา อ่านมาฟังให้เข้าใจว่าพระพุทธเจ้าตรัสรู้ อะไรมาตรัสรู้เรื่องของพระองค์เนี่ยการ เกิดแก่เจ็บตายและสิ้นการเกิดจิตเจ็บตาย สิ้นทุกข์ก็เพราะเหตุนี้พระพุทธเจ้ามาส่ง สอนพวกเราก็คือพวกเรานี่ก็เหมือนกันต้อง เกิดแก่เจ็บตายแล้วจะให้เป็นทุกข์จะสิ้น การเกิดแก่เจ็บตายให้เป็นทุกข์ก็เพราะ เหตุนี้ เพราะว่าจิตอาสวะกิเลสเครื่องดองสันดาน ด้วยความยึดมั่นถือมั่นจิตยึดมั่นถือมั่น กับจิตอาสวะสิ้นอวิชชาต้องมีการยึดมั่น ถือมั่นอยู่ก็เป็นอาสวะอวิชชาเป็นกิเลส เรื่อยไปอย่างเนี้ยมันก็ยังเกิดแก่เจ็บ ตายเป็นทุกข์อยู่นั่นแหละไม่จบสิ้น แล้วจะทำยังไงล่ะถึงจะสิ้นอาสวะจิตกิเลส เครื่องดองสันดานเช่นยึดบ้านถือบ้านก็ ต้องเนี่ยมันยึดถือมากถือมั่นในปัจจุบัน ทุกปัจจุบันขณะปัจจุบันขณะต้องมารู้เท่า ทันในปัจจุบันขณะนี้นะ เนี่ย ไม่ใช่ว่ามาอยู่วัดมาอยู่ที่นี่แล้วก็ทำ อะไรด้วยใจว่างเปล่าไม่เคยคิดถึงอะไรเลย หลวงตาชอบว่าเรา ไม่เคยคิดถึงอะไรเลยหลวงตาชอบว่าแต่เรา เราไม่เคยคิดถึงอะไรเลยไม่เคยคิดถึงผัว ไม่เคยคิดถึงเมียไม่เคยคิดถึงลูกหลานไม่ เคยคิดถึงสมบัติไม่เคยทิ้งคิดถึงญาติพี่ น้องเราไม่เคยคิดถึงใครเลยใจเราว่างตลอด เวลาทำงานได้ใจว่าง แต่พิจารณาก็ไปในใจตัวเองกับโกหกหลอกลวง โกหกตัวเองโกหกผู้อื่นก็ไม่ได้หรอกโกหก เทพเทวดาอินทร์พรหมยมทะหน้าครุฑทานพวกกาย ทิพย์ไม่ได้หรอกเพราะว่ามันโกหกก็ไม่ได้ เขาไปกายทิพย์เขาก็รู้จิตทิพย์เราว่านี่ มันไม่เคยยึดมันไม่เคยปล่อยวางเลยมันมี แต่ขี้งกขี้หึงขี้หวงขี้หวงมีแต่ขี้ไม่ ให้ใครเลยมันหวงไปหมดขี้งก นิดนึงก็ไม่ได้หน่อยก็ไม่ได้มันงกไปหมด ไม่เคยปล่อยวางแต่มันบอกว่าปล่อยวางเนี่ย แล้วก็ไปทำอยู่กับความว่าทำอะไรก็ว่าว่า นะ มันต้องพิจารณาเออตัวร่างกายจิตใจอยู่ที่ วัดเนี่ยมันอยู่จริงไหมไม่ใช่ไปอยู่กับ ความว่าอยู่กับว่าเราไม่คิดอะไรมันไม่ จริงหรอกเราดูสิว่าพิจารณาจริงๆที่ว่ามัน อยู่กับวัดเนี่ยมันส่งจิตออกนอกข้ามรั้ว วัดเนี่ย มันข้ามกลับไปที่บ้านไหมมันข้ามกลับไปหา ผัวหาเมียหาลูกหาหลานหาญาติพี่น้องหา ทรัพย์สินเงินทองหาตำแหน่งลาภยศมันข้าม รั้ววัดออกไปไกลไหม ถ้าไม่หลอกตัวเองมันก็ต้องรู้อยู่แล้วว่า ตัวตัวอยู่เนี่ยจิตใจมันอยู่นี่ไหมกาย อยู่นี่แต่จิตใจไปอยู่กับร่างกายอยู่ที่ นี่ไหมมันอยู่ที่วัดนี่ไหมหรือมาส่งข้าม กำแพงวัดออกไปแล้วไปหาภายนอกเนี่ยมันไปหา ไปยึดตัวยึดออกนอกประยุทธ์แล้วอย่างนี้ เรียกว่ายังยึดยังยึดอยู่มันยังยึดไม่ได้ ยึดมันเป็นเหตุที่ทำให้เกิดทุกข์เกิด ภพชาติไม่จบสิ้นเนี่ยมันยึดมันเยอะก็ทำไง ก็ต้องรู้เท่าทันแล้วกลับมาละไอ้ขาดละและ กลับมากลับมาอยู่กับปัจจุบันกับไปอยู่ที่ ร่างกายจิตใจตัวเองที่ในที่วัดนี้อ้าวก็ ต้องดูสังเกตอย่างเงี้ยเรื่อยๆไปเดี๋ยว มันส่งข้ามันรู้ว่าวัดออกไปอีกแล้วไปไกล มากเลยกลับไปบ้านอีกไปหาคนที่บ้านก็รู้ เท่าทันกลับมารู้ทันกลับมา ก็ต้องฝึกอย่างเนี้ยตอนเนี้ยรู้ทันไม่ กลับมาสักที รู้โทษฐานเท่าไหร่ก็ไม่กลับมาสักทีมัน ห่วงผัวมากห่วงลูกมากหวงเมียมาก แต่ผัวไม่ค่อยห่วงเมียส่วนใหญ่ผู้ชายไม่ ค่อยห่วงเนาะผู้หญิงอ่ะห่วงห่วงเยอะๆก็ กลับไปกลับไปยึดเดี๋ยวยึดแล้วก็พอยึดหรือ ยึดก็ต้องทำไม ก็ไม่ยอมกลับรู้ต้องทำยังไงก็ไม่ยอมกลับ แต่ไม่ใช่ว่าไปทำมโนว่างไว้นะต้องมาก็ ต้องรู้ว่ายึดจริงๆมันห่วงเขาจริงๆหวงเขา จริงๆหึงหวงที่ห่วงหวงหวงห่วงหึงหัวหวง เนี่ยมันห่วงเขาจริงๆมันยึดทำไมจึงยึดกับ นักหนาตอนนี้เราต้องพิจารณามันจริงๆจังๆ เลยว่ามันยึดกันได้ไหมอ่ะมันเกิดทุกเกิด แล้วมันจะอยู่กันอย่างนี้ตลอดไปไหมมัน เป็นสมมุติเป็นเมียก็เป็นเมียตลอดไปมั้ย เป็นมีเป็นผัวก็เป็นผัวตลอดไปไหมเป็นแม่ เป็นแม่ตลอดไปมั้ยเป็นลูกก็เป็นลูกตลอดไป มั้ยเป็นหลานก็เป็นหลานตลอดไปไหมเนี่ยมี ตำแหน่งลาภยศแบบนี้เป็นเจ้าของสมบัติแบบ นี้ก็จะเป็นอย่างนี้ตลอดไปได้ไหมมันก็ เป็นอยู่ชั่วคราวหรอกเดี๋ยวก็สิตายจากกัน ก็สิ้นสมุดมันเป็นสมมุติชั่วคราวตายจาก กันก็สิ้นสมบูรณ์อย่าไปหลงสมมติพิจารณา ซ้ำๆๆๆๆๆว่ามันเป็นสมมุติมันเป็นสมมติมัน ยึดกันไม่ได้ตลอดไปหรอกเป็นเมียก็เป็น เมียไม่ได้มีเป็นเมียตลอดไปไม่ใช่เกิดไป ชาติใหม่ก็เป็นเมียกับเขาทุกชาติไม่ได้ หรอกเพราะว่าดูที่ล่าสัตว์เดรัจฉานไปเกิด พอไปเกิดเป็นสัตว์เดรัจฉานเมื่อตัวผู้ก็ ประสบพันธ์กับตัวเมียไม่รู้กี่ตัวตัวเมีย ก็ไปผสมพันธุ์กับตัวผู้ไม่รู้กี่ตัวแล้ว มันเป็นไอ้ตัวไหนล่ะไปตัวผัวตัวไหนเป็น ตัวเมียเราในปัจจุบันเนี่ยมันก็ผัวเป็น ผัวเป็นเมียมาเป็นแล้วกินไม่รู้กี่ตัวและ ไอ้ตัวไหนอ่ะพอมาเป็นในปัจจุบันก็ยึดหัว ปักหัวความหัวหัวไม่ขึ้นน่ะและไอ้ลูก เนี่ยมันเป็นใครมาจากไหนก่อนเอาไปเป็นลูก หลานเราเป็นใครมาจากไหนก่อนเราเป็นพ่อ เป็นแม่มันเราเป็นใครมาจากไหนไม่รู้ เรื่องเลยยึดอย่างเดียวพูดเท่าไหร่ก็ไม่ ฟังมีแต่ยึดๆๆแล้วไปทำมโนว้างไว้อย่าทำ แบบนี้มันไม่พ้นทุกข์ แล้วก็พิจารณาเห็นความจริงว่ามันเป็น สมมติมันเป็นสมมุติยึดไม่ได้มันยึดไม่ได้ จะยึดยังไงเป็นผัวตลอดไปเป็นเมียตลอดไป ทุกชาติเป็นเพราะเป็นแม่กันนี้ตลอดไปเรา ร่างกายก็ไม่แก่ไม่เจ็บไม่ตายไม่พลัดพราก มันเป็นไปไม่ได้ร่างกายก็เสื่อมลงไป เสื่อมลงไปต้องพลัดพรากมันเป็นอย่างนี้ ตลอดเวลาตลอดเวลาไม่มีเวลาหยุดพัก แต่เรายึดมันไม่มันยึดไม่คลายด้วยความยึด มั่นถือมั่นมันจะเป็นโรคซึมเศร้าก็กินยา ต้องกินยาต้องไปช็อตไฟฟ้า มันน่าสงสารมากเลยน่าสลดสังเวชธรรมะ พุทธเจ้าก็มีอยู่ผู้สอนทำก็ยังมีอยู่แต่ ทุกข์แสนสาหัสอยู่จมอยู่กับความทุกข์จน ต้องกินยาระงับประสาทจนโรคเป็นโรคซึม เศร้าจึงต้องไปช็อตไฟฟ้ากับพิจารณาเข้า เพราะว่ามนุษย์ต้องทานแล้วมันก็ไปกลับมา ที่มาตัวมาอยู่วัดที่นี่แต่จิตใจมันไม่ อยู่กับตัวไม่อยู่ในวัดนี้มันข้ามรั้ววัด ออกไปเป็นประจำไปหาใครก็พิจารณาเข้าว่า มันทำไมกลับไปบ้านบ่อยมันกลับไปหาใครมัน รักมันหึงมันห่วงมันห่วงไปหมดแหละไม่ว่า จะเป็นลูกเป็นหลานเป็นสมบัติเป็นล้านเป็น บ้านเป็นอะไรต่างๆเนี่ยมันยึดไปหมดห่วงไป หมดเหมือนตัวกลับใจมันไม่อยู่ด้วยกันอยู่ ไหนก็ตัวกับใจมันไม่อยู่ด้วยการมันไปแล้ว มันอยู่แต่ตัวเนี่ยอยู่ในวัดแต่จิตใจมัน ส่งไปแล้วไปแล้ววิญญาณมันออกจากร่างไป แล้วมันไปไหนอ่ะมันไปไหนแต่มันไม่ออกขาด มันออกไปแบบหนังสติ๊กเดี๋ยวมันก็ดีดกลับ มาแล้วก็ไปส่งไปที่นู่นส่งไปที่นี่ถ้ามัน ออกขาดก็ตายเลยแต่นี่มันออกไปมันออกไป เป็นยางหนังสติ๊กยึดกลับไปแล้วเป็นอย่าง หนังสติ๊กยืดออกไปกระเด้งออกไปแล้วตัว อยู่นี่เดี๋ยวกระเด้งกลับไปแล้วกระเด้ง กลับไปบ้านไปหาครอบครัวเนี่ยแล้วก็ พิจารณาเข้าซ้ำๆๆๆให้มันสิ้นสมุดมันจะไม่ มันจะได้ไม่กระเด้งออกไปตัวอยู่นี่มันก็ อยู่นี่ตัวอยู่นี่จะอยู่นี่กายอยู่ไหนใจ ก็อยู่นั่นทำอะไรจิตใจก็อยู่กับสิ่งนั้น มันไม่กระเด้งยืดจิตวิญญาณยืดออกไปหาเขา ข้ามรั้วไปไกลเหลือเกินกลับไปบ้านนู้น กลับไปไม่มีอริยทางเลยบางคนบ้านอยู่ต่าง ประเทศมันก็ไปไกลข้ามไปได้เนี่ยถ้ามันออก มีบ้านอยู่นอกโลกมันคงไปนอกโลกได้เนี่ย มันยืดไปไกลไม่มีดีอ่ะทางอ่ะเนี่ยเราก็ พิจารณาแล้วว่าทำไมกลับไปหาเขาบ่อยจังวะ มันยึดไม่เลิกมันจะยึดอย่างนี้ได้ตลอดไป เป็นแม่เขาเป็นเมียเขาเป็นผัวเขาเป็นเป็น ลูกป้าน้าเขาเป็นพี่ญาติพี่น้องเขาเป็น เจ้าของสมบัติที่ดินร้านอาหารที่บ้านช่อง สมบัติตำแหน่งลาภยศมันจะเป็นอย่างนี้ตลอด ไปหรือว่าอย่างไรมันจะไม่ไม่ไม่เกิดไม่ แก่ไม่เจ็บไม่ตายไม่พลัดพรากไม่ใช่สมมุติ หรอพิจารณาจนกระทั่งใจมันเห็นว่าเป็น สมมุติว่าสมมุติมันก็เป็นวิมุติคือเป็น นิพพานขึ้นมาก็พิจารณาเข้าอย่างเงี้ยแต่ เราก็สังเกตเอาเดี๋ยวไปส่งเขาไปแล้วอ้าว ตอนเนี้ยถ้ามันไม่ส่งออกไปนอกรั้ววัดแล้ว มันได้กลับไปบ้านเราก็สังเกตดูอยู่ที่นี่ มันก็ส่งไปหาคนกันไปในวัดนี่แหละนี่ส่ง เข้ามาใกล้ออกซอกโอไปใกล้หน่อยส่งไปหาคน ในวัดนี่แหละส่งไปหาเรื่องราวเกือบยุง ลิตรอะไรแมลงสิ่งต่างๆในวัดเนี่ยเดี๋ยวก็ ส่งไปตำหนิติเตียนนินทาว่าหลายคนนั้นคน นี้ไปเพลงโทษคนนั้นคนนี้ไปเพียงโทษเขาไป นั้นเฮ้ยเดี๋ยวรู้จักนี่เขาทำไมไม่ช่วย อย่างนั้นไม่ช่วยทำงานอย่างนี้เรากวาดวัด แทบตายไม่ช่วยกวาดด้วยเราทำครัวแทบตายไม่ เชื่อทำครัวเราทำนู่นนี่ไปเพ่งโทษอยู่ ตลอดเวลาเนี่ยเพลงโทษออกไปส่งจิตออกนอกไป เพลงโทษตลอดเวลาเนี่ยแล้วก็ไปรักไปชาง ส่วนใหญ่อ่ะส่งเอาไปชังถ้าอยู่ในวัดนั้น ก็ส่งไปทางทะเลาะกันไม่พอใจการเนี่ยก็ส่ง ออกไปแล้วก็ส่งให้หงุดหงิดรำคาญเกือบ ยุงดิสอะไรแมลงส่งออกไปรำคาญอากาศร้อนไป ตอนนี้หน้าร้อนเมษายนส่งไปรำคาญอากาศฝนตก ก็รำคาญฝนอีกตากฝนว่าฝนอีกฝนตกอุ้ยทำนู่น ทำนี่รำคาญหนาวไปก็ด่าอีกว่าอีกโอ้เทพ เทวดาคงเบื่อมากเลยโดนด่าทั้งขึ้นทั้ง ร่องนี่ฉะนั้น มันก็ตกออกนอกตลอดเวลาจิตใจก็ไม่อยู่กับ ตัวศพออกนอกตัวไปเรื่อยอ่ะเนี่ยก็ต้องรู้ เท่าทันแล้วกลับมารู้เท่าทันแล้วกลับมา รู้ทันแล้วกลับมารู้ทันกลับมาอยู่ที่กาย กับใจอยู่ด้วยกันตัวอยู่ไหนจะอยู่นั่น อยู่นี่จะอยู่นี่ไม่ใช่ไปจับว่าไม่คิด อะไรเลยว่างอย่างเดียวไม่คิดอะไรไม่จริง หรอกบ่จริงบ่จริงบ่จริงโอ๊ยยึดมั่นโกหก หรอกกลัวเนี่ยก็วันที่เราส่งออกไปก็ทาน มันส่งออกไปแล้วมันส่งออกไปทำไมชอบส่งออก ไปว่าเค้านักชอบไปตำหนิเพ่งโทษเค้าโทษเขา เนี่ยเท่ากับกี่เล็บเห็นโทษเค้าภูเขาโทษ เราว่าใหญ่เท่าภูเขาเห็นโทษเราเท่าขี้ เล็บโทษตัวเองมองไม่เห็นเห็นโทษคนอื่นเขา เท่ากี้เล็บมองเห็นเท่าภูเขาเนี่ยโทษของ คนอื่นเท่าขีเล็บเอามาไว้ในใจเราทำให้เรา ตกนรกได้นี่พ่อแม่ครูบาอาจารย์หลวงปู่ มั่นภูริตโตเนี่ยท่านเขียนไว้ด้วยกันเรา วิมุตมังคละว่าโทษคนอื่นเขาน้อยนิดแต่ เห็นโทษเขาเท่าภูเขาเนี่ยโทษตัวเรามากมาย เท่าภูเขาแต่กลับเห็นว่าน้อยนิดเนี่ยโทษ เขาว่าไม่เอาใหญ่โตเพียงใดก็ตามเอามาแค่ นิดเดียวธุลีเดียวมาอยู่ในใจเราทำให้เรา ตกนรกได้เนี่ยเห็นไหมเนี่ยมันต้องรู้เท่า ทันเหตุโทษภัยส่งออกนอกไปหาเขาเนี่ยไป ตำหนิติเตียนนินทาว่าร้ายเพลงโทษอะไรก็ ไม่พอใจอะไรก็ไม่พอใจไม่พอใจไม่พอใจไปหมด เนี่ยเพลงโทษมันพาให้ตกนรก เนื้อไม่ได้กินหนังไม่ได้ลองร่างเอา กระดูกมาแขวนคอเรียกว่าหาเรื่องเนี่ยหา เรื่องเนื้อไม่ได้กินหนังไปลองนั่งกระดูก มาแขวนคอควายตกนรกได้โทษเขาใหญ่เท่าภูเขา แต่เอามาอยู่ในใจเราเท่าคีเล็ทผาตกนรกได้ เนี่ยท่านว่าเนี่ยก็รู้เท่าทันรู้เท่าทัน เห็นโทษแบบนี้รู้เท่าทันจิตใจมันก็กลับมา อยู่กับตัวไปอยู่มาอยู่กับร่างกายจิตใจ เรากลับไปอยู่กับตัวมันอยู่ร่างกายจิตใจ เราเนี่ยตอนนี้มันก็ไปยึดข้างนอกแล้ว พิจารณาจนไม่ข้ามรั้ววัดออกไปแล้วเพราะ เห็นเป็นสมมุติอ้าวตัวไปอยู่นี่จิตใจก็ไป อยู่นี่ไม่ต้องห่วงใยกังวลเขาก็ทำมาหากิน กันได้เขาไม่กินดินได้หรอกเออเพราะเราไม่ ขาดเราสักคนเรามาอยู่วัดเขาต้องกินดินเลย ไม่ใช่เขาก็อยู่กันได้เออเขาไปกินดินได้ หรอกผัวเมียลูกหลานไม่มาหาไม่มาอยู่กับ เราที่วัดนี่แต่เขาเขาอยู่ที่บ้านอยู่เขา ไปกินดินได้หรอกเอ้อก็คิดอย่างเงี้ยคิด อะไรมันสิ้นยึดให้ได้เนี่ยอ้าวตอนนี้ก็ โทษของคนอื่นเขาเอามาใส่ใจเราต้องกินเล็บ ก็ตกนรกได้เออก็ไม่เอาไม่เอาไม่เอาไม่เอา ก็ดูที่ใจเราอย่างเดียวไม่เพียงโทษออกไป รู้เท่าทันส่งจิตออกนอกรู้เท่าทันส่วนจิต ออกนอกไปเรื่อยๆเรื่อยๆดูท่าทางจนกระทั่ง จิตไม่ส่งออกนอกไปนอกตัวแล้วตอนนี้ไม่ส่ง ภายนอกร่างกายเราแล้วแต่มันสุดท้ายมันก็ เหลือแต่กายกับใจนี่แหละร่างกายจิตใจแต่ มันก็ส่งไปไม่ส่งออกไปข้างนอกแต่ก็มา กังวลแต่สุขภาพร่างกายกลัวจะตายกลัวจะ เป็นนางเป็นหนี้ บอกไปอันที่ 2 มาส่งส่งออกไปข้างนอกโซจิต ออกนอกไปหาคนกันเองไปในบ้านหาเหลือบยุง ลิตรไล่แมลงไปตำหนิเพ่งโทษดินฟ้าอากาศ เนี่ยส่งออกนอกไปกรณีที่ 3 เนี่ยไม่ส่ง ออกนอกไปข้างนอกตัวเราแล้วก็ส่งออกนอกไป ยุ่งไปห่วงใยแต่สุขภาพร่างกายตัวเองจะออก ไปเดินจงกรมก็กลัวจะเป็นไนท์กลัวโดนงูกัด กลัวเหลือบยุงดิ้นอะไรแมลงกลัวสุขภาพไม่ ดีอากาศหนาวเดี๋ยวจะเป็นหวัดกลัวจะเดี๋ยว เดี๋ยวจะตื่นนอนไม่ทานสุขภาพจะเสียกลัว เป็นห่วงไปหมดอันนี้มันก็ส่งจิตออกนอก เหมือนกันตัวอ่อนนอกใจไปหาร่างกายเป็น ห่วงไปหมดแล้วสุดท้ายก็นอนอย่างเดียว เนี่ยนอนอย่างเดียวไม่ต้องไม่ต้องออกไป ไหนแล้วอยู่แต่ในห้องนอนอย่างเดียวเนี่ย เรียกว่ายึดมั่นถือมั่นแบบเนี้ยมันอยู่ ด้วยความยึดมั่นถือมั่นมันก็ไม่พ้นทุกข์ ถ้ามันยังยึดมั่นถือมั่นร่างกายอยู่เนี่ย เดี๋ยวมันก็ต้องส่งออกนอกไปถึงนอกข้าม รั้ววัดไปอีกจนได้เนี่ยมันไปอยู่ไม่ สามารถไปอยู่ในร่างกายเราได้อย่างเดียว หรอกทำอย่างยึดมั่นถือมั่นร่างกายตัวเอง อยู่ร่างกายมันก็ต้องส่งออกนอกไปหาส่งออก รับรู้ว่าไปหาคนภายนอกเพราะมันยังมีผู้ ยึดอยู่ยังมีตัวตนของผู้ยึดมันต้องสิ้น ตัวตนของผู้ยึดมันจะไม่มีผู้ส่งหลงส่งจิต ออกนอก ตอนนี้มันก็เมื่ออ้าวลูกโทษแทนส่งออกเป็น ห่วงยายสุขภาพร่างกายโอ้ยร่างกายมันจะตาย แตกต่างก็ช่างมันมันจะตายแตกดับก็ช่างแม่ มันไม่ต้องไปกลัวไม่ต้องไปบวชใจนิพพาน อย่างเดียวใจเป็นธรรมชาติเดิมธรรมชาติที่ ไม่เกิดไม่ดับไม่แตกไม่ทำลายธรรมชาติที่ ไม่มีอะไรปรากฏมันว่างเปล่าเหมือนดัง อวกาศเหมือนดังธรรมชาติว่ากลับปากเหมือน ดอกท้องฟ้าว่างเปล่าจากสัตว์บุคคลตัวตน เราเขาว่าป่าจากกิเลสตัณหาและความทุกข์ เมื่อว่าผ่านจากสัตว์บุคคลตัวตนเราเขาไม่ มีเราไม่มีเขามันก็ไม่มีผู้ไปยึดได้เป็น กิเลสตัณหาและความทุกข์ก็เรียกว่าว่าง เปล่าจากกิเลสตัณหาและความทุกข์ไม่ใช่ไป จับความรู้สึกว่างอันนั้นมันอารมณ์ว่าง มโนว่างมีผู้ยึดถือความว่างอันนี้มันว่าง เปล่าจะพูดยึดมั่นถือมั่นมันจึงนิพพาน เพราะว่ากว่าจะยึดมั่นถือมั่นมันก็เลยไม่ มีกิเลสและความทุกข์ความที่ไม่มีผู้ยึด มั่นถือมั่นให้เป็นทุกข์ไม่มีผู้ทุกข์เขา ก็เรียกว่าผู้นั้นน่ะ ไม่รับรู้เรื่องไม่รับรู้ภายในสังเกตว่า มันส่งออกนอกไปหาอะไรไปยึดถืออะไรไม่ สังเกตแล้วมีแต่เทอญไปกับทางตาหูจะหมุน ลิ้นกายใจไม่สำรวมอินทรีย์สังวรอินทรีย์ ประตูตาหูจมูกลิ้นกายใจมีแต่ความเพลิน เพลินเป็นนันทิเพลินทั้งตาหูจมูกลิ้นกาย ใจเพลินคิดเพลินปรุงแต่งไปเรื่อยเฉื่อย อันเนี้ยมันเป็นสบู่ไทยเป็นเหตุให้เกิด ตัณหาตัณหาเป็นสมุทัยเป็นเหตุให้เกิด อุปทานไปเห็นให้เกิดภพชาติทุกข์โศกเศร้า เสียใจคับแค้นใจก็เพราะนันทิเนี่ยๆมันมี แต่ความเพลินไป ความเพลินเป็นต้นเหตุของตัณหาตัณหาเบื้อง ต้นเหตุของอุปทานยึดมั่นถือมั่นอุปทานต้น เหตุของภพชาติชราวณทุกโศกเศร้าเสียใจ เวียนว่ายตายเกิดไม่มีจบสิ้นทุกทีเกิด เกิดต้องมาแก้บาดเจ็บมาตายมาทุกข์อยู่ นั่นแหละไปจบสิ้นถ้าสิ้นความเพลินสิ้น นันทิก็สิ้นตัณหาที่ตัณหาก็สิ้นอุปทาน สิ้นอุปทานก็สิ้นภพชาติชาลามานะทุกข์โศก เศร้าเสียใจสิ้นกาลเวียนว่ายตายเกิด วิญญาณที่จะไปเวียนว่ายตายเกิดก็ดับไป เหมือนเปลวไฟสิ้นเชื้อตอนเนี้ยเราก็คอย สังเกตดูมันส่งจิตออกนอกไปหาอาการของจิต อยากจะเอาแต่อาการของจิตที่ดีๆแล้ว รังเกียจอาการของจิตที่ไม่ดีเรียกว่าดี รักชั่วช้างเกลียดทุกข์รักถูกเกลียดทุกข์ รักถูกดีรักชั่วช้างก็รู้เท่าทันแล้วก็ ยอมรับตามความเป็นจริงของอาการที่รับรู้ ที่ถูกรับรู้อารมณ์ที่ถูกรับรู้ใน ปัจจุบันภายในจิตใจเราสำรวมซะ 5 ประตู ประตูตาหูจมูกลิ้นกาย 5 ประตูอย่าไปสอด ใส่ไปหากิเลสตามความพอใจความไม่พอใจสำรวม ไว้ถ้า 5 ประตูแล้วก็เหลือแต่ประตูใจ สังเกตที่ประตูใจเนี่ยมาส่งจิตออกนอกข้าม รั้ววัดไปหรือเปล่าส่งจิตออกนอกไม่ตกขนาด ปัจจุบันขณะลูกโทษทัณฑ์ในปัจจุบันขณะส่ง จิตออกนอกความรู้วัดไปหรือเปล่าอ้าวไป คำนวัฒน์ส่งจิตวุ่นวายสิ่งใดภายในวัดนี้ หรือเปล่าไม่พอใจคนนั้นไม่พอใจส่วนนี้ไม่ พอใจเหลือบยุงนิดไรแมลงรู้ท่อทางเอ้ามา ไม่ถูกจิตออกไปนอกรั้ววัดไปส่งจิตออกนอก ไปนอกกายเราไปหาคนนั้นคนนี้เป็นตำหนิ เพียงเท่าที่นั้นทีนี้ก็ดูที่ว่ามันส่ง จิตเรานอกไปยุ่งวุ่นวายก็ร่างกายเราจะ กลัวท่านกลัวนี้หรือเปล่าเดี๋ยวโดนเจ้า กรมนั้นไม่ได้เดี๋ยวจะมันจะเดินมากๆ เดี๋ยวจะเดินไม่ไหวนั่งมาว่าเดี๋ยวขาจะ เป็นอัมพาตอุ้ยเดินก่อนกลัวงูกลัวเกือบจะ ได้ลิ้นเลยแมลงโอ้ยอากาศมันหนาวกว่าจะไม่ สบายเดี๋ยวก็กลัวจะตื่นไม่ทันกลัวจะ สุขภาพเสียนอนไม่พอไม่ได้กี่ชั่วโมงเฮ้ย มันมีแต่ห่วงๆๆยิกๆๆอย่างเนี่ยก็รู้เท่า ทันเพราะส่งออกนอกไปห่วงกังวลกับสุขภาพ ร่างกายตัวเอง อ้าวแล้วก็ดูสังเกตบรรทุกปัจจุบันไม่ห่วง แล้วไม่ห่วงภายนอก หลอกลวงไปฆ่าไปนอกรั้วกลับไปหาบ้านหาคน ที่บ้านไม่ส่งออกนอกไปหาคนไปในวัดสิ่งใด ในวัดไปเพลงโทษเขาเอ้าข้อ 3 กรณีที่ 3 ไม่ส่งออกไปยุ่งวุ่นวายกลัวห่วงใยสุขภาพ กลัวจะเป็นจะตายข้อ 4 ไม่ห่วงไม่ไม่ส่ง จิตออกนอกไปหากันน้อจิตดีรักชั่วชาม เกลียดทุกรักถูกเกลียดทุกรักทุกทีรัก ชั่วช้างยอมรับมันตามความเป็นจริงมันเป็น ยังไงมันเกิดแล้วเดี๋ยวก็ดับมันไปเองก็ เองดับเองเกิดเองดับเองแบบเป็นสังหารที่ เกิดดับอยู่ในใจที่ไม่เกิดดับใจเป็น ธรรมชาติที่มันไม่มีอะไรเกิดดับไม่มีอะไร ปรากฏไม่มีสัญลักษณ์รูปลักษณ์ไม่มีสุข ทุกข์ผ่องใสซ่อมหมองไม่มีมืดไม่มีสว่าง ไม่มีอวิชชาไม่มีวิชาในนั้นไม่มีไม่มี อะไรอยู่ไม่มีอะไรปรากฏในนั้นเลยมัน เหมือนเป็นความว่าเหมือนดั่งอนันตวรรณอัน หาขอบเขตไม่ได้ไม่มีที่อยู่ไม่มีที่ตั้ง ไม่มีการไปไม่มีการมาไม่มีการตั้งอยู่ นั่นแหละเรียกว่าจิตบริสุทธิ์ใจบริสุทธิ์ หรือธรรมชาติบริสุทธิ์เราแน่ๆเราทุกคน เนี่ยจากธรรมชาติที่บริสุทธิ์นั้น รัฐธรรมชาตินั้นน่ะมันมีอยู่แล้วในใจเรา ทุกคนแต่เอาวิชาด้วยความยึดมั่นถือส่ง เกียรติออกนอกไปยึดมั่นถือมั่นทุกสิ่งที่ หลวงตาได้กล่าวมาแล้วเนี่ยตั้งแต่ส่งจิต สำน่อไปยึดบ้านถือมั่นนอกร่างกายส่งจิต ออกนอกไปจากใจไปยึดมั่นถือมั่นร่างกายเรา ตรงจิตออกนอกไปยึดมั่นถือมั่นอาการของจิต ดีรักชั่วชามเกียรติทุกหลักสุขสุดท้ายก็ ยอมรับอาการของจิตทุกประการะตามความเป็น จริงทุกวนาเห็นเขาเป็นสังขารปรุงแต่งเกิด เองดับเองในใจที่ไม่เกิดดับก็สาวเข้าไป สาวก็ไปทวนกระแสก็ไปไม่ไหลไปตามความคิด อารมณ์เรียกว่าไหลไปตามกิเลสตัณหาในใจตน ไม่ไม่ไหลไปตามกิเลสตัณหาความคิดความปรุง แต่งในใจตนแล้วก็ทวนกระแสเข้าไปทวนกระแส ก็ไปทวนกระแสความคิดอารมณ์ก็ไปหาต้นจิก ว่ากิเลสตัณหาความคิดความปรุงแต่งเนี่ย อาการจิตปรุงแต่งเนี่ยมันเกิดมาจากไหนล่ะ มันเกิดวันที่ไหนอ่ะจิตสังขารหรือสังขาร ปรุงแต่งในใจเราเนี่ยมันเกิดมาจากที่ไหน เห็นที่เกิดที่ดับของสังขารปรุงแต่งในใจ ตนเรียกว่าจิตสังขารเนี่ยอ่ะว่าจิตสังขาร ที่มันปรุงแต่งครับจะไม่มีแล้วมีอาการมี กิริยามีปรากฏการณ์มีความรู้สึกนึกคิด อารมณ์เนี่ยที่เกิดขึ้นมาทุกคนจะขนาด เนี่ยมันเกิดมาจากไหนมันเกิดมาจากไหนดูซิ สังเกตดูเงียบๆมันเกิดมาจากไหนเมื่อไปส่ง จิตออกนอกไปแล้วก็ในปัจจุบันก็สังเกตว่า เนี่ยจิตทุกประการขนาดที่มีความรู้สึกนึก คิดอารมณ์มีปรากฏการณ์แสดงกิริยาแสดง อาการหรือแสดงพฤติแห่งจิตหรือเรียกว่า อะไรนะปฏิกิริยาขึ้นมาจะไม่มีและมี ปฏิกิริยาขึ้นมามีปรากฏการณ์ขึ้นมามี อาการขึ้นมาหรือมีกิริยาขึ้นมาหรือมี ฟิตติแห่งจิตขึ้นมาเนี่ยคือจะไม่มีแล้วมี ขึ้นมาก็แล้วกันอาการทั้งหมดเนี่ย อาการวิกฤตทั้งหมดเนี่ยเรียกว่าจิตปรุง แต่งเนี่ยมันเกิดมาจากไหนอ่ะก็ให้เห็นที่ เกิดที่ดับของจิตปรุงแต่งว่ามันเกิดมาจาก ไหนอ่ะจิตปรุงแต่งเนี่ยมันไม่ได้เกิดที่ ท้องฟ้าไม่ได้เกิดใต้ดินไม่ได้ไปเกิดที่ ที่ไหนหรอกไม่ได้ไปเกิดที่ผัวที่เมียที่ ลูกที่หลานหรอกมันเกิดที่ไหนล่ะเราคิดถึง เขาอ่ะมันก็เกิดมาจากไหนอ่ะมันแล่นออกไป ไปหาเขาเนี่ยส่วนจิตออกนอกไปเนี่ยก่อนที่ มันส่งจิตออกนอกมันออกมาจากไหนอ่ะก็จะพบ ว่ามันออกไปจากใจเมื่อเราพบที่เกิดที่ดับ ของจิตปรุงแต่งอ่ะก่อนที่มันส่งจิตออกนอก ไปมันส่งออกไปจากไหนมันก็ส่งออกไปจากใจ นั่นแหละส่งออกไปจากที่ไปเกิดไม่ดับแผน เนี่ย ไม่มีอากาศได้มีวิชาอวิชชาไม่มีอะไรอยู่ ในนั้นแหละไม่มีสมมุติบัญญัติไม่มีธรรมะ ธรรมโมอะไรที่เป็นสมมุติบัญญัติอะไรใน นั้นเลยเป็นความไม่มีอะไรเลยแต่ความไม่มี อะไรเลยเนี่ยมันมีอยู่จริงเพราะว่ามันมี ชื่อสมมุติว่าใจบริสุทธิ์หรือจิต บริสุทธิ์หรือธาตุรู้บริสุทธิ์หรือ วิสังขารเนื้อสังกัดธาตุหรือทำพระธาตุ หรือนิพพานธาตุหรือสูญญตาธาตุหรือ อมตะธาตุอมตะธรรมมันเป็นอมตะไม่เคยเกิด ไม่เคยดับไม่เคยแตกไม่เคยทำลายไม่มีใคร ปลุกเสกหรือสร้างมันขึ้นมาได้ไม่มีใครที่ จะปรุงแต่งซ่ามันขึ้นมาได้มันเป็น ธรรมชาติที่มีอยู่แล้วในในทุกสรรพสัตว์ เป็นทาสหลักธาตุรู้ที่เป็นธาตุนิพพานเป็น ธาตุหลักของทุกสรรพสัตว์มันไม่เคยเกิดดับ ไม่เคยแตกทำลายไม่มีใครสร้างหรือเนรมิต ไม่มีใครดลบันดาลให้มันเป็นไปได้มันเป็น ธรรมชาติที่เป็นเช่นนั้นอยากเป็นอมตะมัน มีอยู่แล้วในใจเราทุกคนและทำเรียกว่าทำ เดิมแท้หรือนิพพานเนี่ยหรือจิตบริสุทธิ์ ด้วยใจบริสุทธิ์มันเป็นอมตะธาตุไม่เคยหาย ไปไหนมันเป็นใจของเราทุกคนเป็นธรรมชาติ เดิมเราทุกคนนิพพานไม่ต้องไปกลัวว่าไม่ นิพพานก็เพราะว่าใจเราใจเดิมเรานี่แหละ นิพพานไม่เคยหายไปไหนแต่ทำไมใจเดิมเราเรา ไม่พบใจเดิมแล้วเราก็เพราะว่าอวิชชาส่ง จิตออกนอกเนี่ยเอาวิชาด้วยความไม่รู้เท่า ทันเนี่ยอวิชชาแล้วก็หลงส่งจิตออกนอกไป แล้วด้วยความไม่รู้เท่าทันด้วยความยึด มั่นถือมั่นอวิชชากิเลสตัณหาประธานเนี่ย ยึดมั่นถือมั่นส่งจิตออกนอกไปแล้วใน ปัจจุบันขณะส่งออกนอกกายไปข้ามรั้ววัดออก ไปส่งออกนอกกายไม่ข้ามรั้ววัดแต่ก็อยู่ ภายในวัดเนี่ยวุ่นวายกับภายในคนในวัดสิ่ง ใดอยู่ในวัดไม่ทรงรอบไปร่างกายไปก็ส่งออก ไปหาร่างกายเป็นห่วงใยกังวลสุขภาพไม่ สว่างนอกไปหาร่างกายสุขภาพก็ส่งออกนอกไป หาละจิตใจอยากจะจิตดีๆจิตอาการของจิตไม่ ดีรังเกียจดิ้นรนผลักไสไปจับความสร้าง ความรู้สึกมโนว่าไว้อันไหนไม่ว่าก็ รังเกียจดิ้นรนผลักไสหนีไปเล่นโทรศัพท์ มือถือเป็นส่วนใหญ่เนี่ยแล้วก็ไอ้สุดท้าย ก็ต้องมาเห็นพ่อเพื่อไม่หลงส่งจิตเราล่อ ไปทุกการไปแล้วทั้งหมดก็สังเกตทวนกระแส เข้าหาอย่าไหลตามความคิดอารมณ์อย่าไหลไป ตามรูปรถกินเสียงสัมผัสเสียดสีสำรวม ระหว่างตาหัวจมลิ้นกายไว้ 5 ประตูเปิด ประตูเปิดประตูใจอย่างเดียวเปิดประตูใจ ไว้ประตูเดียวอิสระเสรีดูแล้วรู้เท่าทัน ขณะจิตที่มันส่งออกนอกทุกประการะจน กระทั่งเรียกว่ารู้เท่าทันจิตส่งออกนอก เรียกว่าทวนกระแสแต่ถ้ามันผสมออกนอกปล่อย มันไหลไปตามกิเลสตัณหาเป็นอาทิเกิดจากมัน จะเป็นต้นเหตุของเกิดตัณหาตัณหาเป็นต้น เหตุของอุปทานเป็นบ่อเกิดทุกโศกเศร้าพบ ชาติทุกโศกเศร้าเสียใจคับแค้นใจเนี่ย เวียนว่ายตายเกิดไม่จบสิ้นก็เพราะเนี่ย นันทิปล่อยเพลินไปจากเต่าชนิดนี้แก่ใจจะ ต้องสำรวมอินทรีย์ไว้ 5 ประตูตามหูจมูก ลิ้นกาย 5 ประตูเรียกว่าสังวรไว้ 5 ประตู และเปิดประตูใจแล้วรู้ตัวทันที่ประตูใจ ขนาดจิตส่งหลงลงติดออกนอกในปัจจุบันขณะจน กระทั่ง จนมันสั้นเข้าสั้นเข้าหลงส่งออกนอกบ้านก็ จะข้ามรั้ววัดไปสั้นมาเหลือภายในวัดแล้ว ก็สั้นมาส่งออกนอกร่างกายไปอยู่ภายในวัด ก็สั้นมาไม่ส่งออกนอกไปนอกตัวแล้วก็รู้ เท่าทันที่มันไปยุ่งวุ่นวายกับห่วงใย สุขภาพร่างกายก็รู้เท่าทันจนกระทั่งว่า ไอ้ที่มันส่งออกนอกไปจนไปหาอาการของใจดี รักชั่วช้างเกลียดทุกข์รักสุขเนี่ยมันถูก เอาไปจากไหนสุดท้ายความคิดปรุงแต่งทุก ประการะเนี่ยความคิดหรือจิตปรุงแต่งทุก วัฏจักขณาเห็นที่เกิดที่ดับของมันทวนเข้า มาจนเห็นต้นจิตที่ปรุงแต่งว่ามันเกิดมา จากไหนแล้วมันเกิดมาจากความว่างเปล่ามัน ว่างเปล่าเหมือนท้องฟ้ามันว่างเปล่า เหมือนดังอวกาศอนาคตเขตไม่ได้มันไม่มี อะไรเลยไม่มีสัญลักษณ์ไม่มีรูปลักษณ์ไม่ มีแสงสีไม่สุขไม่ทุกข์ไม่ผ่องใสไม่เศร้า หมองไม่มีอะไรไม่มีสัตว์บุคคลตัวตนเราเขา อยู่ในนั้นไม่มีดินน้ำลมไฟไม่มีรูปฌาน อุปัชฌาย์ไม่มีอะไรอยู่ในนั้นเลยทุกอย่าง มันเป็นมันเกิดมาจากความมีทั้งหมดมันเกิด มาจากความไม่มีมันเกิดมาจากความไม่มีนั้น รวมทั้งร่างเราร่างกายเราเนี่ยที่เป็นรูป ร่างที่มานั่งฟังธรรมมันก็เกิดขึ้นมาจาก ความไม่มีตัวเราไม่มีรูปนามตัวเราแล้วมัน ก็เกิดมีรูปนามส่วนแล้วรูปนามตัวเราก็ตาย กลับคืนไปสู่ความไม่มีดังนั้นความมีทั้ง หมดมันเป็นสมมุติมันเป็นสมมติ ท่านอย่าหลงกับสมมุติเลยจงพิจารณาให้เห็น เป็นสมมุติ แล้วใจมันรู้แจ้งสมมติว่ามีแต่สมมุติไม่ มีอะไรยึดมั่นถือมั่นได้ใจมันก็จะสิ้น สมมุติแล้วก็เป็นวิบุตรด้วยใจของเขาเอง รีบูตก็คือนิพพานนั่นเอง ใจถึงซึ่งวิมุติก็คือ ไม่มีตัวจิตตัวใจไม่มีตัวตนไปยึดถือสิ่ง ใดให้เป็นทุกข์อีกต่อไปเรียกว่าถึงซึ่ง วิมุติสิ้นยึดแล้วก็สิ้นกิเลสและความ ทุกข์ผู้ที่ที่ยึดไม่มีแล้วก็ไม่มีกิเลส และความทุกข์ก็เรียกว่านิพพาน ผู้ที่สิ้นยึดแล้วก็เรียกว่าพระอรหันต์ ดังนั้นพระอรหันต์ไม่ได้มีเฉพาะผู้ที่ห่ม ผ้าเหลืองพวกท่านทั้งหลายถ้าสิ้นตัวตน สิ้นพระเสวยสิ้นผู้ยึดก็จะสิ้นกิเลสและก็ ไม่มีผู้ทุกข์ประสาทสมมติก็เรียกว่า นิพพานผู้ที่สิ้นไม่มีตัวตนไปยึดสิ่งใด เป็นทุกข์สิ้นหลงมีตัวตนไปยึดสิ่งใดเป็น ทุกข์ให้อีกแล้วเป็นผู้นิพพานแล้วก็เรียก ท่านภาษาสมมติเรียกผู้นั้นว่าพระอรหันต์ หมดสิ้น ดังนั้นนิพพานจึงไม่ใช่ว่าเป็นสภาวะธรรม อันใดที่เราไปยึดถือครอบครองเป็นเจ้าของ นิพพานมันคือไม่มีผู้ยึดสิ่งใดให้เป็น ทุกข์ เข้าไปถึงธรรมชาติเดิมแท้ ของพวกเรานั่นเองใจเรานั่นเองมันไม่ใช่ไป หาที่ไหนไม่ใช่เราอ่ะไปยึดอะไรแล้วไม่ใช่ สร้างนิพพานว่างขึ้นมาในใจที่เป็นว่าอัน นี้เป็นทางลัดเป็นทางลัดนิพพานว่างเป็น ทางลัดขึ้นมาอันนี้มันยึดมั่นถือมั่นข้าง ในมันไม่ปล่อยวางอะไรเลยมันมีแต่ส่งจิต ออกนอกไปยึดถือไม่เคยปล่อยวางมีแต่ขี้งก ขี้หึงขี้หวงขี้หวงขี้งกงกไปหมดเลยนิดๆ หน่อยๆก็งกไม่เคยปล่อยวางอะไรเลย แล้วก็บอกว่าว่างเปล่านิพพานแต่แท้จริง โกหกใครไม่ได้โกหกตัวเองก็ไม่ได้โกหกพ่อ แม่ครูบาอาจารย์โก้พระพุทธพระธรรมพระสงฆ์ โกหกเทพเทวดาเห็นพรหมจรรย์โกหกเค้าไม่ได้ เพราะว่ารังสีจิตมันออกมาดำมองข้ามเศร้า หมองมืดซึมเศร้าทุกข์มากเครียดมากเพราะ ว่ารังสีจิตมันออกมาถ้ามันดำมองข้ามมันก็ คืออบาย ตายแล้วก็ต้องไปอบายไปเกิดเป็นสัตว์ เดรัจฉานเป็นอสูรกายสัตว์นรกถ้ารังสีจิต มันสว่างไสวขาว ขึ้นไปเป็นประกายเงินยวงก็เป็นสวรรค์ ถ้าเราจิตมันเริ่มสิ้นยึดมากขึ้นไปเรื่อย ๆ มันก็เริ่มเป็นเหลืองทองมากขึ้นไปเรื่อยๆ จนกระทั่งสิ้นยึด 100% ก็จะเป็นเหลืองทอง คำสว่างไสวดูดแสงอาทิตย์ในขณะที่ท่านใช้ อิทธิฤทธิ์แต่ขณะที่ท่านจะไม่ใช้ อิทธิฤทธิ์อะไร อธิษฐานจิตอะไรมันก็เหลือแต่ความไม่มีใจ ของท่านก็ใจก็ถึงซึ่งใจเดิมใจแท้เหลือแต่ ความไม่มีอะไรปรากฏไม่มีแม้แต่อิทธิฤทธิ์ ไม่มีแต่แสงสีไม่มีแต่แม้แต่อภิญญาทั้ง หมดไม่มีรูปลักษณ์ใดๆเลยมันมีแต่ความว่าง เปล่าไม่ใช่มโนความว่างและไปยึดความว่าง แต่มันว่าป่าจากตัวตนว่าเปล่าจะพูดอยู่ บ้านหรือบ้านว่างเปล่ากิเลสตัณหาและความ ทุกข์ ต้องเข้าใจให้ดีว่าว่างอะไรไม่ใช่ความรู้ สึกว่าและไปยึดความว่า พวกท่านทั้งหลายปฏิบัติมโนเอาไม่ยึดอะไร ว่างเปล่าท่านไม่ได้สิ้นยึดเลยท่านไม่ได้ พิจารณาตามพระธรรมคำสอนท่านอยู่ด้วยการ โกหกกันไปวันๆนึงต้องแก้ไขมีเหตุหรือตะปะ ละอายแก่ใจบทต่อไปต้องเกโกต่อบาปที่จะ เกิดขึ้นท่านอยู่ได้พบของอบายตายแล้วก็ไป อบายท่านไม่กลัวหรือจะต้องเลิกละเสียมีฮี หรือต่อไปแก่ใจที่โกหกกันมาตลอดมีโอต่อ ปากแกกลัวต่อบาปกรรมที่ต้องเป็นไปใน ปัจจุบันที่จมอยู่ในความทุกข์ในอนาคตและ ในภพชาติต่อไปต้องไปสู่อบาย มีขันติอดทนอดกลั้นข่มใจแล้วครับยับยั้ง ชั่งใจไม่ให้ไหลไปตามกิเลสต่างๆหูจะหมด ลิ้นกายใจ มีสติสมาธิปัญญาศรัทธาความเพียรอย่างต่อ เนื่องไม่ขาดตายตามพระธรรมคำสอนที่พระ เจ้าตรัสรู้แล้วได้นำมาสั่งสอนแล้วก็เรา เป็นผู้ปฏิบัติตามจนกระทั่งสิ้นยึดจริงๆ พบใจพบธรรมถึงใจถึงพระนิพพาน ก็เรียกว่า อนุพุทธะพระพุทธเจ้าเป็นผู้ตรัสรู้องค์ แรกเรียกว่าพุทธะเราเป็นปฏิบัติตามพระ ธรรมคำสอนพระพุทธเจ้าจนกระทั่งสิ้นยึดก็ พบใจพบธรรมถึงใจถึงพระนิพพานก็เรียกว่า อนุพุทธะเป็นผู้ตรัสรู้ตามเป็นสักขีปูโต เป็นประจักษ์พยานให้แก่ตัวเองและเป็น ประจําพยานแก่ให้แก่พระพุทธพระธรรมพระ สงฆ์พ่อแม่ครูบาอาจารย์ทั้งหลายว่าถ้า ประพฤติปฏิบัติตามพระธรรมคำสอนด้วยศรัทธา สติสมาธิปัญญาศรัทธาความเพียรหนี้รัฐบาล รายแก่ใจแก่แก่กว่ามีการตีอดทนการข่มใจ แล้วครับจับจากทางใจไม่ให้ไหลไปตามกิเลส ด้วยความเพียรกว่าอดทน ก็จะ ถึงซึ่งพระนิพพานสมความมุ่งมาดปรารถนาได้ ทุกท่านเอวังก็มีด้วยประการละฉะนี้ [เพลง]